Santorini voor wijnliefhebbers - wijnhuizen, Assyrtiko & caldera-proeverijen

Waarom Santorini voor wijnliefhebbers?

De meesten komen voor de zonsondergang in Oia, de witte huizen en de caldera. Dat Santorini een van de buitengewoonste wijnstreken ter wereld is, ontdekken maar weinigen - terwijl je hier voor wijngaarden staat die er nergens anders zo uitzien.

Op Santorini groeien de stokken niet aan draden, maar worden ze tot platte manden op de grond gevlochten. De druiven hangen beschut aan de binnenkant: beschermd tegen de meltemi, die in de zomer onophoudelijk over het eiland raast, tegen het opdwarrelende puimsteenstof en tegen de zon. En omdat het hier nauwelijks regent, vangt de mand de nachtelijke nevel uit de Egeïsche Zee op, die naar de wortels druppelt. Deze snoeivorm heet kouloura en is het resultaat van eeuwen aanpassing aan een plek waar eigenlijk niets zou moeten groeien.

Daar komt een bijzonderheid bij waar andere streken Santorini om benijden: de druifluis heeft het hier nooit gehaald - de bodems van vulkaanas, puimsteen en lava zijn haar te arm aan klei. De stokken staan dus wortelecht, zonder Amerikaanse onderstam, en veel ervan zijn ver boven de honderd jaar oud.

Wat daaruit ontstaat, is Assyrtiko: een witte wijn die ondanks de hitte een strakke, bijna snijdende zuurgraad behoudt, zilt-mineraal smaakt en jarenlang rijpt. De wijninhoudelijke duiding vind je in ons Santorini-portret.

Beste reistijd voor wijnbelevenissen

Belangrijk voor de planning: Gaia, Art Space en Vassaltis hebben hun hoofdseizoen van ongeveer april tot oktober, Venetsanos sluit in het hartje van de winter en op zondag in de wintermaanden. Wie buiten het seizoen reist, vraagt vooraf na.

Wijnhuizen die je kunt bezoeken

Het grote voordeel van dit eiland: het is klein. Tussen het noordelijkste en het zuidelijkste wijnhuis liggen nog geen 30 minuten, en je kunt er probleemloos drie op één dag bezoeken. Reserveren moet je desondanks bijna overal - vooral rond zonsondergang.

Santo Wines (Pyrgos)

De meestbezochte plek van het eiland, en dat met goede reden: het terras hoog boven de caldera biedt wellicht het beste uitzicht dat je met een glas in de hand kunt hebben. Santo Wines is de coöperatie van het eiland en verwerkt een groot deel van de oogst - navenant breed is het assortiment, van droge Assyrtiko tot Vinsanto. Een korte rondleiding met twee wijnen kost ongeveer 12 euro, daarnaast zijn er proefflights in meerdere niveaus en een restaurant. Het hele jaar geopend, per bus vanuit Fira bereikbaar. Voor de zonsondergang beslist vooraf boeken - dit is geen geheime tip.

Info: Website↗ · Google Maps↗

Domaine Sigalas (Baxedes bij Oia)

Als één producent de Assyrtiko internationaal bekend heeft gemaakt, dan Paris Sigalas. Het domein ligt in het vlakke noorden onder Oia, en er wordt midden in de wijngaard geproefd - de kouloura-manden staan direct naast de tafel, dichter bij het onderwerp kom je nergens. Naast de klassieke proeverij vanaf ongeveer 12 euro is er een tour van twee uur door wijngaard en kelder plus een meergangenmenu met wijnarrangement voor wie het uitgebreid wil. Bezoek alleen op afspraak.

Info: Website↗ · Google Maps↗

Estate Argyros (Episkopi Gonia)

Het adres voor oude stokken. Het domein werd in 1903 opgericht en wordt in de vierde generatie geleid; de wortelechte stokken zijn gemiddeld zo'n tachtig jaar oud, enkele percelen duidelijk ouder. Argyros onderhoudt de traditionele kouloura-snoei bijzonder consequent - wie wil begrijpen waarom deze wijngaarden er zo uitzien, krijgt het hier het beste uitgelegd. De moderne kelderij met panoramazicht over de wijngaarden is architectonisch een hoogtepunt, en in het glas staan naast Assyrtiko ook Aidani, Athiri en het rode eilandras Mavrotragano plus een opmerkelijke Vinsanto.

Info: Website↗ · Google Maps↗

Venetsanos Winery (Megalochori)

Visueel het spectaculairste wijnhuis van het eiland: het kleeft aan de rand van de caldera hoog boven de veerhaven Athinios. Opgericht in 1947 was het de eerste industrieel gebouwde kelderij van Santorini - en omdat er op de bouwplaats geen stroom was, werkt de installatie over vier niveaus uitsluitend met de zwaartekracht. Die originele constructie is nog zichtbaar en de eigenlijke reden voor het bezoek. Proeverijen liggen ongeveer tussen 12 en 28 euro, een pakket met kaas- en vleesplank rond 55 euro. Van mei tot half oktober is er 's avonds een sunset-terras met lichte keuken - het elegantere alternatief voor de drukte in Oia. Ruim van tevoren aanmelden aanbevolen.

Info: Google Maps↗

Art Space Winery (Exo Gonia)

Drie dingen op één plek: een ondergrondse grot als kunstgalerie met werk van Griekse en internationale kunstenaars, een klein museum met het gereedschap van de oude kelderij en het wijnhuis zelf. De barriquekelder ligt acht meter diep in het puimsteen, de familietraditie reikt terug tot 1861, en in de nieuwe wijngaarden wordt biologisch gewerkt. Proeverijen vanaf ongeveer 10 euro voor vier wijnen, ongeveer 20 euro voor acht. Van april tot oktober dagelijks, in de winter alleen op reservering. Onze tip voor iedereen die wijn en cultuur wil verbinden.

Info: Website↗ · Google Maps↗

Hatzidakis Winery (bij Pyrgos)

De puurste ervaring van het eiland en de lieveling van wijnnerds. De kelder is in een grot gebouwd en heeft door de constante natuurlijke temperatuur geen airconditioning nodig; er wordt geproefd aan kloostertafels tussen de vaten, bij kaas van Naxos en gerstebrood. Ongeveer 20 euro voor zes wijnen in 45 tot 60 minuten. Het in 1997 opgerichte domein werkt biologisch en was een pionier bij het herstel van het rode ras Mavrotragano. Van mei tot oktober worden ook spontane gasten aangenomen, anders alleen op afspraak.

Info: Website↗ · Google Maps↗

Vassaltis Vineyards (Vourvoulos)

Het jongste van de gevestigde huizen, heldere moderne architectuur, maar een paar minuten ten noorden van Fira - en de beste prijs-kwaliteitinstap voor eerste bezoekers. Er zijn drie formats: drie wijnen met amuse voor ongeveer 15 euro, drie wijnen met rondleiding voor zo'n 20 euro of vijf wijnen met amuse voor ongeveer 25 euro. De rondleiding start dagelijks in de middag. Van april tot oktober dagelijks geopend, reservering aanbevolen.

Info: Website↗ · Google Maps↗

Gaia Wines (oostkust)

Het meest ontspannen wijnhuis van het eiland: het ligt in een voormalige tomatenfabriek direct aan zee aan de kustweg richting Kamari, je proeft er praktisch met je voeten in het zand. De bijzonderheid is de "Thalassitis Submerged" - elk jaar worden enkele honderden flessen op zo'n twintig meter diepte voor de kust afgezonken en daar zonder licht en zuurstof gerijpt. Ze komen begroeid met zeepokken terug, en de wijn toont een rokeriger, ronder karakter dan zijn tegenhanger op het land. Hoofdseizoen ongeveer mei tot oktober.

Info: Google Maps↗

Routevoorstel

Een wijndag op Santorini: 's Ochtends Vassaltis bij Vourvoulos als instap, 's middags Art Space of Estate Argyros in het oosten van het eiland, 's namiddags Hatzidakis bij Pyrgos voor de serieuze proeverij - en tegen zonsondergang op het terras van Santo Wines of Venetsanos. Wie een Oia-dag plant, hangt daar in plaats daarvan Domaine Sigalas aan; wie een stranddag aan de oostkust maakt, neemt Gaia mee.

Belangrijk - rijden en wijn: In Griekenland geldt 0,5 promille, voor beginnende bestuurders, motorrijders en beroepschauffeurs 0,2. Op Santorini is de begeleide tour met chauffeur echter niet alleen een kwestie van promille, maar van verstand: de wegen zijn smal en bochtig, in de zomer vol met huurauto's en quads, en parkeerplaatsen in Oia en Fira zijn het eigenlijke probleem. Halvedagtours met drie wijnhuizen zijn op het eiland standaard, vaak met een zonsondergangsstop; boeken kan via je accommodatie, direct bij de wijnhuizen of via de gangbare portalen. Taxi's zijn er op het eiland maar weinig - in de zomer altijd vooraf bestellen.

Restaurants voor wijnliefhebbers

Een opmerking vooraf: Michelinsterren zijn er op Santorini vooralsnog niet - de gids dekte Griekenland lang alleen in Athene af en breidt zich pas nu uit naar meer streken. Onze selectie volgt daarom consequent wat voor deze gids sowieso telt: de wijnkaart.

Selene (Fira) - Het instituut van de creatieve Griekse keuken op het eiland, opgericht in 1986 en sinds enkele jaren in de Katikies Garden in Fira, een voormalig klooster uit de 18e eeuw. De wijnkelder omvat zo'n 450 posities uit alle Griekse streken plus Europese klassiekers - de diepste kaart van het eiland en het juiste adres als je Griekenland voorbij Santorini wilt leren kennen. Info: Website↗ · Google Maps↗

Metaxi Mas (Exo Gonia) - De lieveling van de eilandbewoners, in het dorp naast de kerk, met Kretenzisch-Santorijnse keuken. De wijnkaart is het resultaat van echt onderzoek in plaats van een leverancierscatalogus: zeldzame rassen, ongewone opvoedingsmethodes, persoonlijke aanbevelingen. Reserveren is praktisch verplicht - het huis neemt boekingen echter niet ver van tevoren aan, dus meteen na aankomst bellen. Info: Website↗ · Google Maps↗

To Psaraki (Vlychada) - Vistaverne boven de jachthaven van Vlychada, de vis komt dagelijks van lokale vissers. De wijnkaart is ongewoon diep voor een taverne en consequent lokaal samengesteld, onder meer met op fust vergiste Assyrtiko. Zeer goede prijs-kwaliteitverhouding. Info: Website↗ · Google Maps↗

Vezené (Imerovigli) - De eilandvestiging van het Atheense cultrestaurant, op de rand van de caldera: weidevlees, lokale vis, houtvuur. De kaart omvat zo'n 120 etiketten met een duidelijk Griekse handtekening, een goed dozijn daarvan per glas. Info: Google Maps↗

Lauda (Oia) - In 1971 geopend als eerste restaurant van Oia, direct aan de calderaklif. Fijn uitgebalanceerde Griekse keuken met lokale vis, en de wijnkaart legt het accent consequent op de vulkanische rassen van het eiland. Info: Website↗ · Google Maps↗

En de eenvoudige variant: Onder Oia ligt aan het water het haventje Ammoudi, bereikbaar via ongeveer 300 treden of met de auto. Daar staan vistavernes op een rij direct aan zee - gegrilde vis, koude Assyrtiko, zonsondergang, zonder de prijzen van de kliffrestaurants. Voor velen de mooiste avond van de reis.

Wijnbars & wijnmuseum

• Santorini Wine Museum Koutsoyannopoulos (Vothonas) - Een wijnmuseum acht meter onder de grond, in een natuurlijke grot tussen Fira en Kamari: de geschiedenis van de eilandwijnbouw van 1660 tot 1970, met origineel gereedschap en bewegende figuren. De audiogids is in veel talen beschikbaar, ook in het Duits. Er zijn combitickets met proeverij. Het beste programmapunt voor hete middaguren en voor gezinnen. Website↗ · Google Maps↗
• Winebar Santorini (Imerovigli) - Proeverijen in een eeuwenoude natuurlijke grot aan de caldera, met een duidelijke focus op Assyrtiko en geselecteerde etiketten uit heel Griekenland; daarbij een terras met uitzicht. Website↗ · Google Maps↗
• DOMO (Oia) - Traditioneel grothuis met terras en zeezicht, rustige tegenhanger van de drukte in Oia, met een gecureerde kaart van goede Santorini-wijnen en proefflights. Google Maps↗

Wijnbelevenissen

• Begeleide wijntour: Op dit eiland de zinvolste investering van de vakantie - drie wijnhuizen, een chauffeur, meestal vier tot vijf uur, vaak met de zonsondergang als laatste stop. Boekbaar via je accommodatie, direct bij de wijnhuizen of via de gangbare portalen.
• Akrotiri: De bronstijdnederzetting in het zuiden van het eiland werd bij een geweldige vulkaanuitbarsting onder as geconserveerd - het "Pompeï van de Egeïsche Zee". Onder de vondsten zijn voorraadkruiken die aantonen dat hier al duizenden jaren geleden wijn werd gemaakt. De beste context voor alles wat je daarna in het glas hebt.
• Wandeling Fira naar Oia: De route over de calderarand via Firostefani, Imerovigli en de Skaros-rots is het landschappelijke hoogtepunt van het eiland. In de hoogzomer alleen vroeg in de ochtend of laat in de middag lopen - er is nauwelijks schaduw. Op de eindbestemming wacht Oia met wijnbar en zonsondergang.
• Vulkaantour: Boottocht naar Nea Kameni met kraterwandeling en naar de warmwaterbronnen van Palea Kameni. Inhoudelijk de perfecte begeleider bij het wijnthema, want daarna begrijp je waar deze stokken eigenlijk op staan.
• Zonsondergang zonder gedrang: De beroemde zonsondergang van Oia is grandioos en mateloos overlopen. De terrassen van Santo Wines en Venetsanos bieden hetzelfde calderazicht, een glas Assyrtiko in de hand en een zitplaats. Onze meest gegeven tip voor dit eiland.

Praktische tips

Het eiland is klein, de wegen zijn dat niet: 20 tot 30 minuten rijtijd klinkt weinig, maar in augustus op een weg vol quads en huurauto's voelt dat anders. Plan per dag drie wijnhuizen, geen vijf - en leg de laatste afspraak op de zonsondergang, dan heb je de terugweg in het donker toch maar één keer.

Wijn mee naar huis nemen: Binnen de EU is wijn voor privégebruik vrij. Alleen de logistiek is belangrijk: vanwege de 100-milliliterregel mag er geen fles mee in de handbagage - dus goed beschermd in de ruimbagage (veel huizen hebben verzenddozen of beschermhoezen) of pas na de veiligheidscontrole in de taxfree kopen. Heel wat wijnhuizen verzenden ook direct naar het buitenland, wat bij meerdere flessen bijna altijd de betere oplossing is.

Wat kopen: Een droge Assyrtiko, als je wilt ervaren hoe zilt en strak een witte wijn uit 40 graden hitte kan zijn - en hoe goed hij bij gegrilde vis past. Daarbij beslist een Vinsanto: de in de zon gedroogde zoete wijn van het eiland krijgt buiten Griekenland bijna niemand te zien, houdt decennia en is met zijn karamel-vijgentoon en de dragende zuren een van de spannendste zoete wijnen van Europa. Wie moedig is, neemt een Mavrotragano mee - het bijna verdwenen rode eilandras dat enkele huizen hebben teruggehaald.

En onderweg: Griekse etiketten zijn voor de meeste reizigers lastig te lezen - vaak in Grieks schrift, met onbekende ras- en plaatsnamen. De scanner van de Grape Guru App lost dat in seconden op en zegt je of er een in staal vergiste Assyrtiko of een Nykteri met houtopvoeding in het glas belandt.