Elzas voor wijnliefhebbers - wijnhuizen, winstubs & Route des Vins

Waarom de Elzas voor wijnliefhebbers?

Er is een wijnregio waar je meestal niets voor de proeverij betaalt, waar je aan de wijnroute vaak in het Duits naar de opvoeding van een wijn kunt vragen, en die met de auto goed te doen is. Vanuit Zuid-Duitsland bijvoorbeeld liggen de wijngaarden geen uur achter de grens - en ook vanaf verder weg loont de Elzas als korte vakantie meer dan de meeste verre bestemmingen.

De Route des Vins d'Alsace ontstond in 1953 en voert over 170 kilometer door 119 wijndorpen, van Marlenheim ten westen van Straatsburg tot Thann bij Mulhouse. Met vijf tot zes miljoen bezoekers per jaar is het de meest bezochte wijnroute ter wereld - en toch werkt hij, omdat alles zich verdeelt over vakwerkdorpen die zelden meer dan tien minuten uit elkaar liggen. Van Colmar naar Eguisheim is het zeven kilometer, naar Riquewihr veertien, naar Ribeauvillé zeventien.

Daar komt de eigenlijke bijzonderheid bij: 51 Grands Crus op een heel klein oppervlak, elk een eigen appellation, en een assortiment dat reikt van kurkdroge Riesling via aromatische Gewürztraminer tot edelzoete late oogsten. Wijnvakkundige diepte over wijngaarden, druivenrassen en klimaat vind je in ons Elzas-portret.

Beste reistijd voor wijnbelevenissen

Wijnhuizen die je kunt bezoeken

Anders dan in Italië liggen de Elzasser wijnhuizen vrijwel altijd in het dorp, niet buiten tussen de stokken - je parkeert één keer en gaat te voet verder. En je betaalt meestal niets: bij de meeste hier genoemde adressen is de proeverij voor particulieren gratis.

Cave de Ribeauvillé (Ribeauvillé)

Onze tip voor een eerste kennismaking, zeker met gezin of gemengd gezelschap. De in 1895 opgerichte oudste wijnboerencoöperatie van Frankrijk - ontstaan toen de Elzas Duits was en 44 wijnboerenfamilies de handel richting Frankrijk afgesneden zagen. Van mei tot augustus zijn er gratis rondleidingen van maandag tot en met vrijdag om 10 en 15 uur door kelder en wijnbouwmuseum, en ook de proeverij is voor particulieren gratis. Daar komen voordelige workshops van zo'n 10 tot 12 euro bij: een vergelijking van druivenrassen, een geosensorische proeverij of een wijngaardtour. Ruim 70 wijnen, zeven Grands Crus - en Duits is uitdrukkelijk een van de huistalen.

Info: Website↗ · Google Maps↗

Maison Trimbach (Ribeauvillé)

Sinds 1626 in familiehanden, inmiddels in de dertiende generatie - en een van de weinige domeinen ter wereld waarvan de Riesling als maatstaf geldt: de "Clos Ste Hune" en de "Cuvée Frédéric Emile" staan op elke serieuze wijnkaart tussen Tokio en New York. Voor bezoekers is er een kelderrondleiding met becommentarieerde proeverij, voor particulieren gratis. Reserveren is verplicht, maandag tot en met vrijdag, op zaterdag alleen bij beschikbaarheid, zondag gesloten.

Info: Website↗ · Google Maps↗

Famille Hugel (Riquewihr)

Sinds 1639 op dezelfde plek midden in Riquewihr, een van de mooiste vakwerkdorpen van Frankrijk - je combineert het bezoek dus sowieso met een wandeling. In de kelder staan eeuwenoude eiken vaten, waaronder het legendarische "Sainte Catherine"-vat. De specialiteit van het huis zijn de edelzoete Vendanges Tardives en Sélection de Grains Nobles. Proeverij gratis, rondleidingen op afspraak; van Pasen tot december ook in het weekend geopend, wat aan de Route des Vins niet vanzelfsprekend is. Duits hoort uitdrukkelijk bij het talenaanbod.

Info: Website↗ · Google Maps↗

Domaines Schlumberger (Guebwiller)

Het grootste wijndomein van de Elzas met 140 hectare - en dat met het best gestructureerde bezoekersaanbod. Vier Grands Crus liggen op de steile hellingen boven Guebwiller: Kitterlé, Kessler, Saering en Spiegel. Er zijn drie vaste formats: een ontdekkingstour van een uur voor zo'n 15 euro, een prestigevariant van twee uur voor ongeveer 25 euro en - de tip voor iedereen die steile hellingen echt wil zien - een rit van drie uur met een terreinwagen door de terrassen voor zo'n 50 euro. Kinderen onder de 18 gratis. Dinsdag tot en met zaterdag, alleen met reservering.

Info: Website↗ · Google Maps↗

Domaine Marcel Deiss (Bergheim)

Het meest intellectuele domein van de wijnroute - en voor wijngeïnteresseerden de spannendste stop. Deiss zet het Elzasser principe op zijn kop: in plaats van per ras te vinifiëren, plant hij tot dertien druivenrassen gemengd in één perceel, oogst ze samen en keltert ze samen. Niet het druivenras moet smaken, maar de bodem. 32 hectare, sinds 1995 Demeter-gecertificeerd biodynamisch, 220 percelen in negen gemeenten, plus de Grands Crus Altenberg de Bergheim, Schoenenbourg en Mambourg. Reserveren aanbevolen.

Info: Website↗ · Google Maps↗

Domaine Weinbach (Kaysersberg)

Een voormalig kapucijnenklooster aan de voet van de Grand Cru Schlossberg, omgeven door een muur - de Clos des Capucins. Catherine Faller leidt het domein met haar zonen, en de wijnen behoren tot het fijnste wat de streek aan Riesling en Gewürztraminer voortbrengt. Bezoek bij voorkeur op afspraak, de proeverij is hier betalend. In augustus is het domein gesloten - wie in de zomer komt, plant eromheen.

Info: Google Maps↗

Domaine Zind-Humbrecht (Turckheim)

Op slechts tien minuten van Colmar aan de dorpsingang van Turckheim - Olivier Humbrecht was de eerste Fransman met de titel Master of Wine, en het domein werkt biodynamisch. De Grands Crus lezen als een ranglijst: Rangen de Thann Clos Saint Urbain, Brand, Hengst, Goldert. Bezoek alleen op afspraak, op werkdagen; in augustus en op andere momenten enkele weken gesloten - beslist vooraf aanvragen.

Info: Google Maps↗

Domaine Ostertag (Epfig)

Voor iedereen die in het noorden van de wijnroute onderweg is: 15 hectare, sinds 1998 biodynamisch, inmiddels geleid door Arthur Ostertag. De wijngaarden liggen verspreid over Epfig, Itterswiller, Albé en Nothalten met de Grand Cru Muenchberg. Proeverij voor particulieren gratis, bezoek alleen op afspraak, groepen maximaal 15 personen - en er zijn uitdrukkelijk rondleidingen in het Duits.

Info: Google Maps↗

Routevoorstellen

Route 1 - het hart tussen Colmar en Ribeauvillé: 's ochtends Hugel in Riquewihr met aansluitend een wandeling door de oude kern, rond het middaguur een winstub, 's middags Trimbach of de Cave de Ribeauvillé in Ribeauvillé (17 kilometer). Wie nog tijd heeft, hangt er Bergheim met Marcel Deiss aan - daar begint ook een wijnleerpad.

Route 2 - het zuiden vanaf Colmar: 's ochtends Zind-Humbrecht in Turckheim (tien minuten van Colmar), rond het middaguur in Eguisheim - een van de mooiste dorpen van Frankrijk -, 's middags het wijnleerpad van Eguisheim of Wolfberger voor een ongecompliceerde proeverij. Fans van steile hellingen rijden in plaats daarvan door naar Guebwiller, naar Schlumberger.

Route 3 - een dag zonder wijndomein: 's ochtends het wijnleerpad in Eguisheim (3,1 kilometer, ruim anderhalf uur), rond het middaguur een wistub in Colmar, 's middags een wijnbar of de oude stad. Klinkt paradoxaal, maar is de beste dag voor gemengde gezelschappen - en de chauffeur blijft ontspannen.

Belangrijk - rijden en wijn: In Frankrijk geldt 0,5 gram per liter, voor beginnende bestuurders in de eerste drie jaar 0,2. Vanaf 0,8 wordt het een strafbaar feit met geldstraffen tot in de viercijferige orde, en boetes vanaf 70 euro worden ook in andere EU-landen ten uitvoer gelegd. Een correctie op veel reisgidsen: de plicht om een alcoholtester mee te voeren, is in 2020 afgeschaft - meenemen kan geen kwaad, verplicht is het niet meer. Uitspugen is bij proeverijen volstrekt normaal.

Een opmerking over begeleide tours: de commerciële kleinegroepstours vanuit Colmar en Straatsburg lopen vrijwel doorlopend in het Engels. Wie een tour met chauffeur in een andere taal wil, moet individueel aanvragen - anders dan bij de wijnhuizen zelf, waar Duits normaal is.

Restaurants voor wijnliefhebbers

De winstub - graag één keer uitproberen

Voordat het over de sterren gaat: de winstub (in het Elzassisch ook wistub) is de eigenlijke instelling van de streek. Het woord komt simpelweg van "Weinstube", het concept bestaat sinds de 18e eeuw: eikenhouten lambrisering, rood-wit geruite tafelkleden, vaak gemeenschappelijke tafels, een korte kaart.

Voor wijnliefhebbers is één detail doorslaggevend: de wijn wordt in de pichet geserveerd, in een stenen kan, vrijwel uitsluitend uit de Elzas. Geen fleswang - ideaal wanneer er maar één persoon aan tafel drinkt of wanneer je meerdere wijnen wilt proberen. Op de kaart staan baeckeoffe (een stoofpot van drie soorten vlees, in Riesling gemarineerd en onder een verzegelde deegrand gebakken), flammekueche, choucroute en coq au Riesling.

Hogere klasse

La Table d'Olivier Nasti in Le Chambard (Kaysersberg) - onze aanbeveling voor de grote avond, want hier ligt beide onder één dak: twee Michelinsterren in het gourmetrestaurant en een traditionele winstub in hetzelfde huis. Olivier Nasti is Meilleur Ouvrier de France en werd door Gault&Millau uitgeroepen tot kok van het jaar 2023. Info: Guide Michelin↗ · Google Maps↗

L'Auberge de l'Ill (Illhaeusern) - de legende van de streek: de familie Haeberlin hield hier van 1967 tot 2018 drie Michelinsterren, vandaag zijn het er twee. Een huis pal aan de Ill, met tuin en een eigen hotel, Marc Haeberlin in de vierde generatie - en een wijnkaart die diep in de Elzasser topwijngaarden gaat. Info: Guide Michelin↗ · Google Maps↗

La Table du Gourmet (Riquewihr) - één Michelinster sinds 1996 en sinds 2022 daarbovenop een Groene Ster voor duurzaamheid: Jean-Luc Brendel bewerkt zijn tuinen op de Kobelsberg volgens permacultuur. Praktisch voor reizigers: hij runt in Riquewihr daarnaast een moderne winstub en gastenkamers. Info: Guide Michelin↗ · Google Maps↗

JY'S (Colmar) - twee sterren midden in Colmar aan het Champ-de-Mars, Jean-Yves Schillinger kookte in New York voordat hij terugkwam. Menu's met zes of tien gangen. Info: Guide Michelin↗ · Google Maps↗

Ontspannen

Wistub du Sommelier (Bergheim) - het wijnkaartadres van de streek: in 1985 opgericht door een voormalig Meilleur Sommelier de France, met ruim 400 referenties, uitsluitend uit de Elzas. De kaart werd in 2022 onderscheiden omdat ze de wijngaarden van Bergheim uitlegt in plaats van ze alleen op te sommen. Het bedrijf is de afgelopen jaren verbouwd - bel even of er keuken is of alleen wijn. Info: Website↗ · Google Maps↗

Wistub Brenner (Colmar) - midden in de Petite Venise, de grachtenwijk van Colmar, met terras aan het water. Alles huisgemaakt, klassieke kaart van uientaart via choucroute tot gesmoorde varkensschenkel in pinot-noirsaus. De winstub die je meepakt als je er maar één bezoekt. Info: Guide Michelin↗ · Google Maps↗

Au Pont Corbeau (Straatsburg) - Michelin Bib Gourmand, al ruim 30 jaar in familiehanden en bij inwoners van Straatsburg bekend: authentieke winstub met een goede wijnselectie en ingrediënten uit een netwerk van lokale producenten. Info: Guide Michelin↗ · Google Maps↗

Wijnbars & vinotheken

• Wolfberger (Eguisheim) - de coöperatie uit 1902 met 365 wijnboerenfamilies, midden in het mooiste dorp van de wijnroute. Proeven van wijn, crémant en eaux-de-vie is gratis, plus een geurtafel die nergens anders in de Elzas te vinden is. Doorslaggevend voor weekendbezoekers: ook op zaterdag en zondag geopend - aan de Route des Vins een uitzondering. Website↗ · Google Maps↗
• L'Un des Sens (Colmar) - wijnbar, wijnhandel en restaurant in de oude stad, zo'n 250 referenties met de nadruk op natuur- en biodynamische wijnen. Per glas of per fles, daarbij kaas, tapas en terrines; er zijn proefworkshops van zo'n tweeënhalf uur. Google Maps↗
• Vino Strada (Straatsburg) - ruim 4.000 wijnen en gedistilleerde dranken van milieubewust werkende wijnboeren, twee wijnhandels plus een bistronomisch restaurant, daarnaast masterclasses - en een bar op een woonboot aan de Quai des Pêcheurs. Website↗ · Google Maps↗
• Terres à Vin (Straatsburg) - sinds 1997 in het stadscentrum: wijnhandel, wijnbar en delicatessen, samengesteld uit kleine productiebedrijven, daarbij tentoonstellingen en evenementen. Website↗ · Google Maps↗

Wijnbelevenissen & feesten

• Wijnleerpad Eguisheim: het bekendste van de streek en onze gezinstip - 3,1 kilometer, ongeveer anderhalf uur, 60 hoogtemeters, start op de parkeerplaats bij het gemeentehuis. Informatieborden leggen de zeven druivenrassen uit, het werk van de wijnboer door het jaar heen en de twee Grands Crus Eichberg en Pfersigberg. Gratis, altijd toegankelijk, met zicht op de Drei Burgen.
• Wijnleerpad Bergheim: rondweg om het middeleeuwse stadje, ruim twee uur. Bijzonder aantrekkelijk: in juli en augustus leidt op woensdagochtend een wijnboer zelf door de wijngaarden, met aansluitend een proeverij.
• Foire aux Vins d'Alsace (eind juli/begin augustus, Colmar): de grote wijnbeurs van de streek met 350 exposanten - maar wel gecombineerd met een muziekfestival met grote namen. Wie beschouwelijke wijnboerenfeesten zoekt, is bij de dorpsfeesten beter af.
• Fête Vigneronne in Barr (half juli): de oudste wijnbeurs van de Elzas, sinds 1906. In oktober volgt op dezelfde plek de Fête des Vendanges.
• Fête des Vignerons in Eguisheim (eind augustus) en de Fête du Riesling in Riquewihr (oktober) zijn de charmantere, kleinere alternatieven.
• Kerstmarkten (eind november tot Kerstmis): Straatsburg viert sinds 1570 de oudste kerstmarkt van Frankrijk, met ruim 300 kraampjes op de Grande Île, gratis toegang. Een redactietip voor de planning: Colmar is langer open dan Straatsburg - daar loopt de markt door tot in de dagen tussen Kerst en Nieuwjaar, wanneer men in Straatsburg al afbreekt.

Praktische tips

Proeven kost meestal niets - maar groepen betalen: dat is de aangenaamste eigenaardigheid van de streek. Bij onafhankelijke wijnboeren en coöperaties is de proeverij voor particulieren heel vaak gratis, zeker buiten het hoogseizoen. Voor groepen wordt vrijwel altijd een bedrag gevraagd, net als voor belevingsformats met rondleiding (gebruikelijk is 8 tot 25 euro, bij Schlumberger tot 50 euro voor de terreinwagentour). En: een betaalde proefbijdrage wordt vaak verrekend vanaf een aankoop van ongeveer 50 tot 100 euro - een gebruik dat elders niet gangbaar is.

De zondagsvraag: veel Elzasser wijnhuizen zijn in het weekend gesloten, juist de gerenommeerde familiebedrijven. Wie alleen op zaterdag en zondag tijd heeft, plant met coöperaties (Wolfberger is zondag open), met Hugel (van Pasen tot december ook in het weekend) of met de wijnleerpaden, die altijd gaan.

Wijn mee naar huis nemen: de eigenlijke troef van de Elzas ten opzichte van Italië of Spanje - je komt er met de auto en staat binnen enkele uren weer thuis. Kratten tegelijk kopen is hier de regel en niet de uitzondering, en binnen de EU is wijn voor eigen gebruik vrij. Laat de dozen in de hoogzomer alleen niet in de volle zon staan.

Wat kopen: een droge Riesling uit een Grand Cru, als je wilt ervaren hoe anders dit druivenras in Frankrijk smaakt - strakker en ziltiger dan aan de Moezel. Daarbij een Gewürztraminer, die uit de Elzas komt zoals nergens anders, en een Pinot Gris, die hier aanzienlijk meer substantie heeft dan de Duitse Grauburgunder. En als het budget het toelaat: een Vendanges Tardives - edelzoet, tientallen jaren houdbaar en buiten de regio nauwelijks te vinden.

En onderweg: Elzasser etiketten zijn een mengeling van druivenras, wijngaardnaam en Grand-Cru-aanduiding, vaak in een Duits klinkende schrijfwijze, maar Frans gereguleerd. De scanner van de Grape Guru App ontwart dat en vertelt je of je nu een droge wijn of een restzoete late oogst in je glas hebt - in de Elzas is dat namelijk aan het etiket vaak niet te zien.