Samenvatting
Tenuta dell'Ornellaia in Bolgheri is een van de beroemdste wijnadressen van Italië – en een symbool van hoe de Toscaanse kust in enkele decennia tot de wereldtop doordrong. Op de circa 97 hectare groeit geen sangiovese, maar de bordeauxrassen cabernet sauvignon, merlot, cabernet franc en petit verdot. Daaruit ontstaat de gelijknamige topwijn Ornellaia: een dichte, fluweelzachte rode wijn die als Bolgheri Superiore DOC wordt gebotteld en regelmatig tot de hoogst gewaardeerde wijnen van Italië behoort. Sinds 2005 is het domein volledig eigendom van de familie Frescobaldi.
Geschiedenis
Het verhaal begint in 1981, toen Lodovico Antinori – telg uit de Florentijnse wijndynastie – land kocht bij Bolgheri en er bordeauxrassen plantte. Voorbeeld en buurman was Sassicaia, dat enkele jaren eerder had laten zien dat deze kuststrook, lang als wijnbouwkundig oninteressant afgeschreven, iets groots kon voortbrengen. Antinori liet zich onder meer adviseren door de Californische oenoloog André Tchelistcheff; de Hongaar Tibor Gál bepaalde als eerste keldermeester de vroege stijl.
De debuutjaargang kwam in 1985 op de markt en sloeg meteen in. In de jaren negentig groeide Ornellaia uit tot een internationaal merk en in 1998 kwam uit hetzelfde bedrijf een tweede wereldster: de zuivere merlot Masseto, tegenwoordig een zelfstandig domein van dezelfde eigenaars.
De eigendomsverhoudingen wisselden meermaals. Eind jaren negentig stapte de Californische familie Mondavi in, vanaf 2002 samen met de Marchesi Frescobaldi. In 2005 namen de Frescobaldi het volledig over. In datzelfde jaar kwam de in Bordeaux opgeleide Axel Heinz als bedrijfsleider, die de stijl tot 2023 bepaalde; sinds 2024 leidt Marco Balsimelli de productie van Ornellaia en Masseto.
Ligging en terroir
Bolgheri ligt aan de Toscaanse kust in de provincie Livorno, slechts enkele kilometers van de Tyrreense Zee en ver van de klassieke sangiovese-heuvels van de Chianti. Precies daar zit hem de kneep: het klimaat is mediterraan en mild, en de zeebries zorgt voor koele nachten en dus grote verschillen tussen dag en nacht. De druiven rijpen volledig uit maar behouden frisheid en zuren – ideale omstandigheden voor laatrijpende bordeauxrassen, die in het binnenland vaak niet rijp worden.
De bodems zijn ongewoon divers: mariene sedimenten, alluviaal materiaal uit de heuvels en klei- en grindpartijen wisselen elkaar over korte afstanden af, plaatselijk met vulkanische sporen. Daarom is het bedrijf opgedeeld in zo'n 50 percelen, die apart worden geoogst en vinificeerd. De wijngaarden liggen in twee zones: het historische blok rond de kelder aan de Via Bolgherese en het noordelijker gelegen Bellaria.
Stijl en filosofie
Ornellaia denkt in percelen. Zo'n tachtig aparte partijen vergisten en rijpen afzonderlijk voordat de uiteindelijke blend wordt samengesteld – een werkwijze die aan de grote bordeauxchâteaus doet denken. De hoofdwijn rijpt ongeveer 18 maanden op Franse barriques met een hoog aandeel nieuw hout, gevolgd door circa een jaar op fles voor de vrijgave.
Stilistisch staat het huis voor volheid met precisie: donker bessenfruit, mediterrane kruiden, ceder en fijne roosternoten, met fluwelige rijpe tannines en een lange, zilte afdronk die velen aan de nabijheid van de zee toeschrijven. De wijnen zijn jong al toegankelijk, maar winnen over tien tot twintig jaar veel meer diepte. De verhouding tussen de rassen verschilt per jaargang; meestal voert cabernet sauvignon de boventoon, met merlot voor sappigheid en kleinere aandelen cabernet franc en petit verdot voor kruidigheid en structuur.
Bekende wijngaarden en wijnen
Het assortiment is duidelijk gelaagd:
- Ornellaia – de hoofdwijn, een bordeauxblend als Bolgheri Superiore DOC en het visitekaartje van het domein
- Le Serre Nuove dell'Ornellaia – de tweede wijn als Bolgheri DOC Rosso, meer op merlot gericht en eerder drinkbaar
- Le Volte dell'Ornellaia – de instapwijn als Toscana IGT, waarin naast de bordeauxrassen ook sangiovese zit
- Poggio alle Gazze dell'Ornellaia – de witte wijn van het huis uit de kustzone
- Ornellaia Bianco – een kleine, zeer gelimiteerde witte specialiteit
Nauw verbonden maar apart gerund is Masseto, de zuivere merlot van een perceel blauwe klei – een van de duurste wijnen van Italië.
Bijzonder is de Vendemmia d'Artista: sinds de jaargang 2006 (voor het eerst gepresenteerd in 2009) vertolkt elk jaar een kunstenaar het karakter van het oogstjaar op speciale etiketten voor gelimiteerde grote flessen. De opbrengst van de veilingen gaat naar programma's voor kunstbevordering.
Onderscheidingen
De internationale doorbraak werd bezegeld door de jaargang 1998, die Wine Spectator in 2001 uitriep tot Wijn van het Jaar – de eerste onderscheiding van dat kaliber voor een Italiaanse wijn uit Bolgheri. Sindsdien verzamelt Ornellaia constant topscores bij de toonaangevende internationale critici en in de Italiaanse wijngidsen, met meerdere jaargangen op de hoogste noteringen. Samen met Sassicaia geldt het domein als het fundament van de reputatie van Bolgheri – en als bewijs dat Italiaanse bordeauxblends op gelijke hoogte kunnen spelen met de klassiekers van de Médoc.