Zuid-Tirol voor wijnliefhebbers - kelderijen, Weinstuben & Törggelen

Waarom Zuid-Tirol voor wijnliefhebbers?

Zuid-Tirol is de enige wijnstreek van Italië die officieel tweetalig is. Dat klinkt banaal, maar het verandert een wijnreis wezenlijk: rondleidingen, etiketten en wijnkaarten staan in het Duits én het Italiaans, en veel wijnmakers schakelen moeiteloos tussen beide talen - er is dus altijd een taal waarin je kunt doorvragen.

Daar komt de dichtheid bij. De Zuid-Tiroolse wijnroute werd in 1964 opgericht, is een van de oudste van Italië en verbindt over 150 kilometer 16 gemeenten van Nals via Bozen tot Salurn. Van Kaltern naar Tramin is het tien minuten, van Bozen naar Kaltern een krap half uur. Je kunt dus 's ochtends wandelen, 's middags een kelderij bezoeken en 's avonds in een Weinstube zitten zonder ooit langer dan 30 minuten in de auto te zitten.

En Zuid-Tirol heeft met het Törggelen iets wat nergens anders bestaat: een eigen seizoen voor jonge wijn, kastanjes en spek. Daarover hieronder meer. De wijninhoudelijke duiding van druivenrassen, hoogteliggingen en klimaat vind je in ons portret van Trentino-Zuid-Tirol.

Beste reistijd voor wijnbelevenissen

Belangrijk voor de planning: Veel kelderrondleidingen lopen alleen van april tot oktober en vaak alleen op vaste weekdagen - Tramin op dinsdag en donderdag, Nals Margreid op woensdag, Kloster Neustift van maandag tot en met zaterdag op vaste tijden. Wie gericht een bepaalde kelderij wil zien, legt de reisdag daarnaar.

Kelderijen en wijngoederen die je kunt bezoeken

Zuid-Tirol is coöperatieland: veel van de beste wijnen komen van grote kelderijen die honderden leden bundelen - en die uitstekende vinotheken voor bezoekers hebben. Daarnaast staan familiewijngoederen met een persoonlijk profiel. Onze selectie mengt beide.

Kellerei Tramin

Het architectuuricoon van de wijnroute: een groene sculptuur van staal en glas, die als een overmaats rekwerk voor wijnstokken boven het landschap staat. Binnen een lichte vinotheek met uitzicht op de wijngaarden en het Kalterer See. En de plaats is programma - Tramin is de bakermat van de Gewürztraminer. Het praktische voordeel voor vakantiegangers: van april tot oktober zijn er op dinsdag- en donderdagochtend rondleidingen zonder aanmelding, je meldt je gewoon een paar minuten van tevoren in de vinotheek.

Info: Website↗ · Google Maps↗

Kellerei Terlan

Voor liefhebbers van witte wijn het belangrijkste adres van Italië. De kelderij werd in 1893 opgericht en onderhoudt een wijnarchief met zo'n 100.000 flessen uit alle jaargangen vanaf 1955 - witte wijnen die na decennia nog leven. De rondleiding gaat door oude en nieuwe kelder en eindigt met vijf wijnen uit Terlan, kosten rond de 30 euro, online aanmelding vereist. Ze wordt ongeveer van eind maart tot half augustus aangeboden. Wie alleen wil kopen, gaat naar de wijnshop.

Info: Website↗ · Google Maps↗

Alois Lageder (Margreid)

De pionier van de biodynamie in Italië, inmiddels in de zesde familiegeneratie. Ongeveer 50 hectare wordt biodynamisch bewerkt, en de eigen opvatting reikt ver voorbij de wijn: regeneratieve landbouw, kunst, cultuur. De zetel in de Ansitz Casòn Hirschprunn ligt direct aan het oude dorpsplein van Margreid. Op het domein zit het biologisch gecertificeerde restaurant Paradeis - de elegantste manier om proeverij en lunch te combineren.

Info: Website↗ · Google Maps↗

Weingut Manincor (Kaltern)

Architectonisch het spectaculairste domein van de streek - en wel onzichtbaar: de moderne kelder ligt drie verdiepingen diep onder de wijngaarden, terwijl er boven een ruim 400 jaar oude Ansitz staat. Sinds 2005 wordt er biodynamisch gewerkt, met compost, groenbemesting en dieren in de wijngaard. Er wordt geproefd in de wijnshop met uitzicht op de stokken en het Kalterer See; kelderrondleidingen zijn er op werkdagen, daarvoor is tijdige aanmelding nodig.

Info: Website↗ · Google Maps↗

Elena Walch (Tramin)

De vinotheek ligt in de historische gebouwen van een voormalig jezuïetenklooster midden in Tramin - en is daarmee een van de weinige stops die je te voet in een dorpswandeling kunt inbouwen. Van Pasen tot eind oktober komt het tuinbistro erbij, waar je aan de toog proeft en koude gerechten krijgt. Kelderrondleidingen zijn er in de zomer, wijngaardtours van mei tot oktober, telkens met aanmelding.

Info: Website↗ · Google Maps↗

Klosterkellerei Muri-Gries (Bozen)

Het adres voor Lagrein, het donkere, krachtige autochtone ras van Bozen met een toets van braam en viooltje. Er wordt geproefd en gekocht in een kleine verkoopruimte bij de ingang van het benedictijnenklooster, in eeuwenoude muren - en de single vineyard Klosteranger ligt direct achter de historische kloostermuur. Vanuit de oude stad van Bozen te voet of met de bus bereikbaar, dus de ideale stop voor een stadsdag zonder auto. Openingstijden vooraf telefonisch navragen.

Info: Website↗ · Google Maps↗

Kloster Neustift (Vahrn bij Brixen)

Het uitstapje naar het Eisacktal - en een van de oudste wijnkelderijen ter wereld: sinds 1142 wordt hier wijn gemaakt. De augustijner kanunnikenstichting biedt kloosterrondleidingen met museum en bibliotheek en een wijngaardrondleiding met proeverij van ongeveer 90 minuten, telkens op vaste tijden en met aanmelding. Wie spontaan komt, kan het klooster met audiogids bezichtigen. In het glas staan de frisse witte wijnen uit het Eisacktal: Sylvaner, Kerner, Grüner Veltliner, Riesling. Goed te combineren met een dag in Brixen.

Info: Website↗ · Google Maps↗

Kellerei Bozen en Kellerei St. Michael-Eppan

Twee coöperaties, twee goede redenen. De Kellerei Bozen ligt als moderne nieuwbouw direct in de stad - een rondleiding door de productie met proeverij duurt ongeveer twee uur, in het Duits en Italiaans, met aanmelding; de vinotheek is van maandag tot en met zaterdag open. De Kellerei St. Michael-Eppan, opgericht in 1907 en vandaag met 320 leden en bijna 400 hectare, leidt door barrique- en fustkelder en laat zes wijnen proeven. Voor wie in Meran verblijft, is in plaats daarvan de Kellerei Nals Margreid aan het noordelijke uiteinde van de wijnroute de beste keuze: kelderrondleiding met vijf wijnen, van april tot oktober op woensdagmiddag.

Info: Kellerei Bozen↗ · Kellerei St. Michael-Eppan↗ · Kellerei Nals Margreid↗

Praktijktip: De officiële site van de Zuid-Tiroolse wijnroute houdt een overzicht bij van alle wekelijkse rondleidingen van de aangesloten kelderijen. Dat is de snelste manier om erachter te komen wat er op jouw vakantiedag überhaupt plaatsvindt - naar het overzicht↗.

Routevoorstellen

Route 1 - de wijnroute klassiek (auto): 's Ochtends Kellerei Tramin (op dinsdag of donderdag zonder aanmelding), 's middags eten in het Paradeis bij Alois Lageder in Margreid, 's namiddags Manincor in Kaltern met uitzicht op het meer. Alle drie de stops liggen minder dan 20 minuten uit elkaar.

Route 2 - Bozen zonder auto: 's Ochtends Klosterkellerei Muri-Gries in Bozen-Gries (Lagrein), 's middags eten in Wirtshaus Vögele in de oude stad, 's namiddags de Kellerei Bozen in Moritzing of een vinotheek in het centrum. Alles te voet of met de stadsbus - sowieso de meest ontspannen variant.

Route 3 - Eisacktal en Brixen: 's Ochtends Kloster Neustift met klooster- en wijngaardrondleiding, 's middags eten in Brixen, 's namiddags een stuk van de Keschtnweg wandelen. In oktober en november hang je er 's avonds het Törggelen in een Buschenschank aan vast.

Belangrijk - rijden en wijn: Er geldt 0,5 promille, 0,0 voor iedereen met minder dan drie jaar rijervaring en voor beroepschauffeurs. Zuid-Tirol maakt het hier makkelijker dan andere wijnstreken: de plaatsen aan de wijnroute zijn goed verbonden met bus en trein, en de meeste accommodaties geven een gastenkaart voor het openbaar vervoer uit. Voor een proefdag is dat de comfortabelste oplossing.

Restaurants voor wijnliefhebbers

Verfijnd

Zur Rose (St. Michael/Eppan) - Onze eerste aanbeveling als het om de wijnkaart gaat: die behoort tot de opmerkelijkste van Zuid-Tirol, en vooral het aanbod per glas geldt als een van de beste van de streek - je kunt je dus door de regio heen drinken zonder een hele fles te bestellen. Eén Michelinster, voor het eerst in 1995 en sindsdien behouden, midden in het voetgangersgebied. Info: Guide Michelin↗ · Google Maps↗

Prezioso in Castel Fragsburg (Meran) - Vijf kilometer bosweg boven Meran, dan een van de spectaculairste terrassen van Italië hoog boven het dal. Eén Michelinster, één enkel degustatiemenu, overwegend bergproducten uit de eigen moestuin. Seizoen van april tot november. Info: Guide Michelin↗ · Google Maps↗

Osteria Acquarol (St. Michael/Eppan) - Het tweede sterrenrestaurant in dezelfde plaats als Zur Rose - praktisch als je aan de wijnroute verblijft en twee bijzondere avonden plant. Info: Guide Michelin↗ · Google Maps↗

Ontspannen

Wirtshaus Vögele (Bozen) - Historisch wirtshaus in het hart van de oude stad, arcaden, met hout betimmerde stuben en een grote wijnkaart met zwaartepunt Zuid-Tirol. Seizoensspecialiteiten, warme keuken 's middags en 's avonds - de beste plek om Vernatsch en Lagrein bij een Brettljause (plank met spek, kaas en brood) te proberen. Zaterdagavond en zondag gesloten. Info: Website↗ · Google Maps↗

Paradeis bij Alois Lageder (Margreid) - Biologisch gecertificeerd, regionaal, seizoensgebonden, direct bij het biodynamische wijngoed. De meest voor de hand liggende combinatie van proeverij en lunch aan de wijnroute. Info: Google Maps↗

Buschenschänke - Het eigenlijke Zuid-Tiroolse antwoord op de vraag waar je goed eet: boerenschenkerijen met spek, Kaminwurzen, knoedels, Schüttelbrot (knapperig plat roggebrood) en de wijn van het huis. In de herfst zijn ze de plek voor het Törggelen (zie hieronder), de rest van het jaar een zeer goede lunchoplossing na de wandeling.

Wijnbars & vinotheken

• Meraner Weinhaus (Meran) - Sinds 1977 hét adres voor wijn in Meran: ruim 3.000 etiketten, en 40 wijnen te proeven uit een zelfbedieningsautomaat. Daarmee de beste plek van de streek om zonder afspraak veel Zuid-Tiroolse wijnen in directe vergelijking te proberen - en voor de bestuurder in kleine porties te doen. Website↗ · Google Maps↗
• City.Vinothek van Kellerei Meran (Meran) - Direct aan de Lauben in een gerestaureerd historisch gebouw, verbouwd door architect Werner Tscholl. Winkel en proefgedeelte, zwaartepunt ook op Zuid-Tiroolse mousserende wijn en eigen distillaten; er worden masterclasses aangeboden. Website↗ · Google Maps↗
• Vinothek 1900 (Kaltern) - De wijnen van de Kellerei Kaltern in de historische dorpskern - charmanter dan de proefruimte op het bedrijfsterrein en goed in te bouwen in een dorpswandeling. Website↗ · Google Maps↗
• weinhaus PUNKT (Kaltern) - Jong team in het centrum van Kaltern, warme regionale keuken van lokale ingrediënten, regelmatig muziek. De avondtip als je aan de wijnroute verblijft. Google Maps↗
• Vinum (Bozen) - Al decennia een van de eerste adressen voor uitgelezen wijnen, gedistilleerd en delicatessen. Website↗ · Google Maps↗

Törggelen - het vijfde seizoen van Zuid-Tirol

Als je in de herfst komt, is dit de reden. Törggelen loopt ongeveer van begin oktober tot half november, en de inwoners noemen die twee maanden simpelweg hun vijfde seizoen. De naam komt van de Torggl, de ruimte waarin de wijnpers stond: vroeger openden boeren en wijnmakers na de oogst hun deuren, zodat vrienden en handelaren de nieuwe wijn konden proeven.

Wat erbij hoort, ligt vast als een ritueel: de Sußer, net aangegist druivenmost, daarbij geroosterde kastanjes (Keschtn), spek, knoedels, gerstesoep, zuurkool en tot slot krapfen. Het vindt plaats in Buschenschänke, bijzonder mooi in het Eisacktal langs de Keschtnweg.

Een kwaliteitsaanwijzing voor reizigers: onder de naam Törggelen Originale hebben zich Buschenschänke verenigd die het traditionele format met eigen producten in ere houden. Herkenningsteken is een tak met een rood lint aan de voordeur. Wie in plaats van een toeristenmenu het echte werk zoekt, kijkt daarnaar uit.

Wijnbelevenissen & feesten

• Bozner Weinkost (eind maart, Schloss Maretsch, Bozen): Sinds 1896 - een van de oudste wijnevenementen überhaupt. Ongeveer 40 kelderijen en ruim 200 wijnen in een renaissancekasteel midden in de stad, daarbij gerechten van Zuid-Tiroolse topkoks. Entree inclusief proefbonnen, boeking vereist.
• Kalterer Weintage (begin september, marktplein Kaltern): De producenten van Kaltern schenken 's avonds op het marktplein, inclusief de eerste wijn van het jaar. Twee avonden, entree met glas.
• Kalterer Weinfest (half augustus, Kellereistraße): Vier avonden muziek, Strauben (gefrituurd deeggebak), lokale wijnen - gratis entree, georganiseerd door de plaatselijke muziekkapel. De volksfeestelijke tegenhanger van de Weintage.
• Merano WineFestival (begin november, Kurhaus Meran): De grote finale van het wijnjaar met ruim 900 producenten uit Italië en de wereld, thematische dagen over biologisch en biodynamisch en een afsluitende champagnedag. In het jugendstil-Kurhaus een van de mooiste decors van Europa.
• Zuid-Tirools wijnmuseum (Kaltern): Van april tot begin november geopend, entree ongeveer 6 euro. Compact, goed gemaakt, met begeleide rondgangen - het juiste adres voor een regendag.
• Kalterer Weinweg: Een wandeling in een achtvormige lus vanaf het Rottenburgplatz in Kaltern, naar het meer en door de wijngaarden. De twee lussen kruisen elkaar in de dorpskern, je kunt er dus ook maar één lopen; onderweg liggen meerdere pleisterplaatsen. Geen noemenswaardige moeilijkheden.

Praktische tips

De vier druivenrassen die je moet kennen: Vernatsch (Italiaans Schiava) is het historische rode hoofdras - licht, bleek, amandelig-kersig, licht gekoeld bij een Brettljause een belevenis; de klassiekers heten Kalterersee en St. Magdalener. Lagrein is de donkere tegenhanger uit Bozen, krachtig met braam en viooltje. Gewürztraminer uit het dorp Tramin is de meest aromatische wijn van Zuid-Tirol, met roos en lychee. En de Weissburgunder is de stille grootheid: bij Kellerei Terlan laten jaargangen uit de jaren vijftig zien dat deze wijnen decennia doorstaan.

Wijn mee naar huis nemen: De meesten reizen met de auto - de beste reden om meteen dozen te kopen. Binnen de EU is wijn voor eigen gebruik vrij; beslissend is dat de hoeveelheid aannemelijk privé is. De coöperatieve kelderijen verkopen af hof tegen aantrekkelijke prijzen, en bijna alle verzenden ook naar het buitenland - de zinniger optie als je met de trein komt. En zoals overal: laat dozen in de zomer niet in de opgewarmde auto staan.

Wat kopen: Een Weissburgunder of Terlaner van Kellerei Terlan, als je wilt weten hoe ver witte wijn kan rijpen. Een Lagrein Riserva voor de winter. En minstens één Vernatsch - die kost weinig, wordt buiten de streek nauwelijks verkocht en is de eerlijkste ambassadeur van deze regio.

En onderweg: Op Zuid-Tiroolse wijnkaarten staan tientallen namen van wijngaarden en kelderijen die op elkaar lijken. De scanner van de Grape Guru App plaatst etiket of kaart in seconden - handig als er in de Buschenschank drie Vernatsch naast elkaar staan en je wilt weten welke daarvan de spannende is.