Samenvatting
Wijnhuis Peter Jakob Kühn in Oestrich behoort tot de eigenzinnigste adressen van de Rheingau. Op 23 hectare, met ongeveer 95 % riesling en een klein aandeel spätburgunder, ontstaan wijnen die zich bewust onttrekken aan het vertrouwde beeld van de heldere, technisch onberispelijke Duitse witte wijn. Het huis wordt sinds 2004 biodynamisch volgens Demeter bewerkt, vergist spontaan en ziet af van klaringsmiddelen en reincultuurgisten. Wat daaruit ontstaat is riesling met ongewone textuur, diepte en rijpingsvermogen: wijnen die kunnen polariseren en die de Rheingau stilistisch hebben opengebroken. Het familiebedrijf, met wortels tot 1786, wordt vandaag geleid door Peter Bernhard Kühn.
Geschiedenis
De familie Kühn maakt in Oestrich wijn sinds 1786: twaalf generaties, circa 230 jaar. Het grootste deel van die tijd was het bedrijf wat veel rheingause familiewijnhuizen waren: degelijk, traditioneel, onopvallend.
De eigenlijke geschiedenis van het huidige huis begint in de jaren negentig. Peter Jakob Kühn ging zijn wijngaarden toen fundamenteel anders bewerken: weg van de intensieve praktijk, naar werk dat de bodem als een levend systeem beschouwt. In 2002 werd het huis in de VDP opgenomen; in 2004 volgde de omschakeling naar biodynamische teelt met demeter-certificering. Daarmee behoorde Kühn tot de pioniers van de biodynamie in de Rheingau, in een tijd waarin die werkwijze in Duitsland nog als exotisch gold.
De omschakeling was geen zachte overgang. De wijnen veranderden merkbaar, werden aanvankelijk controversieel besproken en vonden pas geleidelijk de erkenning van vandaag. Inmiddels zet Peter Bernhard Kühn het huis voort als eigenaar en keldermeester, met het uitgesproken doel niet te groeien maar zo klein te blijven als het huis is.
Ligging en terroir
De Rheingau is een uitzondering onder de Duitse wijngebieden: de Rijn verlaat hier zijn noord-zuidloop en stroomt ongeveer 30 kilometer westwaarts. Daardoor liggen de hellingen vrijwel doorlopend op het zuiden, beschut door de Taunus in de rug en verwarmd door het licht dat het brede wateroppervlak terugkaatst.
De percelen van het huis liggen op twee heel verschillende niveaus. In de wijngaarden dichter bij de rivier in Oestrich-Winkel – Lenchen, Doosberg, Sankt Nikolaus en Klosterberg – overheersen diepe löss- en leembodems met wisselende aandelen grind en zand; ze leveren krachtige, royale rieslings. Duidelijk hoger en koeler ligt Hallgarten met Schönhell, Jungfer en Hendelberg. Hier zorgen de hoogteligging en stenigere bodems met leisteen- en kwartsietaandelen voor strakkere, koelere en langzamer rijpende wijnen.
Die tweedeling – warm en royaal beneden, koel en strak boven – geeft het huis een spectrum dat één enkel terroir niet zou toelaten.
Stijl en filosofie
Kühns werkwijze laat zich in één zin samenvatten: zo weinig mogelijk ingrijpen.
In de wijngaard betekent dat biodynamische teelt volgens Demeter, met preparaten, compost, soortenrijke groenbemesting en het achterwege laten van elke chemisch-synthetische behandeling. Er wordt met de hand geoogst, met strenge selectie en in meerdere gangen.
In de kelder gaat die maatstaf onverminderd door: de mosten vergisten spontaan met de eigen gisten uit de wijngaard, zonder reincultuurgisten. Klaringsmiddelen blijven achterwege, net als de gebruikelijke technische correcties. Een deel van de wijnen blijft lang op de gist en sommige krijgen langer schilcontact dan bij Duitse witte wijn gangbaar is.
Het resultaat zijn rieslings die minder van primair fruit leven dan van textuur, structuur en trekkracht. Jong ogen ze vaak gesloten en hebben ze tijd nodig; daartegenover ontwikkelen ze over de jaren een diepte die in de Rheingau zeldzaam is. De huiswijn Jacobus is de toegankelijkste ingang tot deze signatuur.
Bekende wijngaarden en wijnen
Het assortiment volgt de VDP-piramide: van huiswijn via dorpswijnen tot de Große Gewächse uit de topwijngaarden. Bepalend zijn:
- Oestricher Lenchen, een van de bekendste wijngaarden van het huis
- Doosberg in Oestrich
- Sankt Nikolaus en Klosterberg in Oestrich-Winkel
- Hallgartener Schönhell, Jungfer en Hendelberg in de hogere zone
- Jacobus, de huisriesling en de meest verspreide wijn van het huis
Daarbij komen edelzoete rieslings, in geschikte jaren gemaakt van streng geselecteerd leesgoed, plus een klein aandeel spätburgunder.
Onderscheidingen
Peter Jakob Kühn staat al jaren in de kopgroep van de toonaangevende Duitse wijngidsen en heeft ook internationaal een vaste reputatie, vooral in markten die ingreeparme wijnen waarderen. Belangrijker dan afzonderlijke beoordelingen is echter de uitwerking van het huis op de streek: het heeft laten zien dat biodynamisch werk en compromisloos natuurlijke vinificatie te verenigen zijn met grote rheingau-riesling, en heeft daarmee de weg geopend voor een hele generatie wijnboeren.