Samenvatting
Weingut Ellermann-Spiegel in het Zuid-Paltse Kleinfischlingen is een van de opvallendste opkomstverhalen uit de recente Duitse wijnwereld. Tot halverwege de jaren 2000 leverde het familiebedrijf zijn wijn vrijwel volledig als bulkwijn aan coöperaties. Toen stapte Frank Spiegel – opgeleid bij Knipser en Münzberg, gestudeerd in Geisenheim – in 2007 in het bedrijf van zijn stiefvader Harald Ellermann, gaf het huis met de dubbele naam een nieuw gezicht en begon vanaf oogstjaar 2008 een deel van de oogst zelf op fles te brengen. Binnen enkele jaren stonden de wijnen op de kaart van ambitieuze restaurants en sterrenkeukens. In het glas vind je vooral droge, helder getekende witte wijnen van de bourgognerassen en Sauvignon Blanc, plus Riesling, Pinot Noir en een reeks eigenzinnig genoemde cuvées.
Geschiedenis
Het uitgangspunt was typisch voor veel bedrijven in de voor-Palts: de familie Ellermann bewerkte in Kleinfischlingen een voor Paltse begrippen aanzienlijke oppervlakte, maar verkocht de oogst bijna volledig als bulkwijn aan coöperaties en bottelaars. Kwaliteit werd zo nauwelijks zichtbaar – de wijn verdween anoniem in andermans flessen.
De breuk kwam met Frank Spiegel. Na zijn eindexamen deed hij een wijnbouwopleiding bij twee huizen die staan voor Paltse topkwaliteit – Knipser en Münzberg – studeerde daarna wijnbouw en oenologie in Geisenheim en deed ervaring op in de Wachau, in de Beaujolais en in Bordeaux. In 2007 stapte hij in het bedrijf van zijn stiefvader. Om de koerswijziging ook naar buiten zichtbaar te maken, werd Weingut Ellermann tot Weingut Ellermann-Spiegel.
Vanaf oogstjaar 2008 ging een groeiend deel van de oogst in de eigen fles – eerst de druiven van zo'n tien hectare. Het succes kwam snel: al in het eerste jaar plaatste Spiegel wijnen in meerdere sterrenrestaurants en de wijngidsen kregen het huis in het vizier. Sindsdien is het aandeel eigen verkoop stap voor stap gegroeid.
Ligging & terroir
Kleinfischlingen ligt in de Zuid-Palts tussen Neustadt an der Weinstraße en Landau, een eindje ten oosten van de Duitse Wijnroute in het vlakkere laagland van de voor-Palts. Met zo'n 300 inwoners is het een van de kleinste wijndorpen van de streek – een stille plek tussen de wijnstokken, met zicht naar het westen op de Haardt-heuvels en naar het oosten ver over de Rijnvlakte.
Klimatologisch profiteert het bedrijf van een van de warmste en zonnigste hoeken van Duitsland. Het Paltser Woud en de Haardt-rand schermen de wijngaarden aan de westkant af en zorgen voor een mild, betrekkelijk droog klimaat waarin ook laatrijpende rassen als Cabernet Sauvignon betrouwbaar uitrijpen.
De wijngaarden rond Kleinfischlingen liggen vooral op de zachte lössheuvels ten zuiden van het dorp. Löss en leem zijn de bepalende bodemtypes: ze houden water goed vast, geven de wijnen vulling en een zachte textuur en spelen daarmee de bourgognerassen in de kaart. Juist daar ligt een kracht van het huis – Weißburgunder, Grauburgunder en Chardonnay vinden op deze bodems ideale omstandigheden.
Stijl & filosofie
De aanpak van Frank Spiegel is onpretentieus en to the point: een wijn moet vooral smaken. Het bedrijf vat dat zelf samen in het motto “jij moet het lekker vinden” – en bedoelt daarmee wijnen die drinkbaarheid, helderheid en frisheid bieden zonder daarvoor een verzamelaarsprijs te vragen.
Ambachtelijk betekent dat: zorgvuldig werk in de wijngaard met beperkte opbrengsten, selectieve oogst, zachte verwerking en een rijping die het fruit niet overstemt. De meeste witte wijnen worden droog en op rvs opgevoed, om het rasaroma en het zuurspel te behouden. Bij de ambitieuzere wijnen – bijvoorbeeld de goudcapsule-bottelingen – komt hout in het spel, maar dan als lijst en niet als hoofdrolspeler.
Bij rood dekt het huis een brede waaier: van sappige, ongecompliceerde alledaagse wijnen van Portugieser en St. Laurent tot dichtere Pinot Noirs en cuvées met Cabernet Sauvignon. Kenmerkend zijn de eigenzinnige wijnnamen waarmee het bedrijf zich afzet tegen klassieke etikettentaal.
Een huis met gevoel voor zijwegen
Bij het beeld hoort ook de lust om te proberen. Naast stille wijn en rosé ontstonden er in de loop der jaren alcoholvrije varianten, speciale edities voor afzonderlijke handelaars en zelfs een vermout op basis van Riesling – die laatste in samenwerking met een Spaanse wijnimporteur. Zulke projecten blijven kanttekeningen in het assortiment, maar laten goed zien hoe het huis werkt: nieuwsgierig, ambachtelijk en zonder ontzag voor conventies.
Bekende wijngaarden & wijnen
Anders dan de grote namen van de Mittelhaardt vermarkt Ellermann-Spiegel zijn wijnen niet in de eerste plaats via afzonderlijke wijngaarden, maar via ras, stijl en cuvéenaam. De assortimentspiramide is toch duidelijk gelaagd:
- Huis- en cépagewijnen – droge Weißburgunder, Grauburgunder, Sauvignon Blanc, Chardonnay en Riesling als basis van het programma
- Goudcapsule-selecties – uitgezochte partijen met meer dichtheid en meer hout, onder meer bij de Spätburgunder
- Cuvées met een eigen naam – waaronder rode wijnen als Anno XVI, No Name en Simsalabim
- Rosé – bijvoorbeeld de Windrosé, die de frisse, fruitgedreven huisstijl toont
In huis geldt Weißburgunder als het stille paraderas van de Palts en het is een goed beginpunt als je de stijl wilt leren kennen; de Sauvignon Blanc is een van de best verkochte wijnen van het bedrijf.
Onderscheidingen
Voor zo'n jong zelfbottelend project kwam de erkenning opvallend snel. In 2015 rekende het tijdschrift Der Feinschmecker Frank Spiegel tot de beste wijnmakers van Duitsland. De Gault&Millau Weinguide Deutschland nam het opkomende huis op, verdere beoordelingen volgden bij Falstaff en Vinum. In 2017 werd een Spätburgunder uit de goudcapsule-lijn onderscheiden bij de Meininger Rotweinpreis.
Minstens zo veelzeggend als de puntenscores is de aanwezigheid op wijnkaarten: kort na de start van de flessenverkoop stonden de wijnen al in meerdere sterrenrestaurants. Frank Spiegel is bovendien sinds 2009 lid van het jongerennetwerk Generation Riesling en van de gastronomenvereniging Chaîne des Rôtisseurs.