Samenvatting
Donnafugata is een van de bekendste wijnhuizen van Sicilië en heeft als weinig andere producenten bijgedragen aan het idee dat het eiland vandaag een herkomst van grote wijnen is – en niet louter een leverancier van bulkwijn. Het huis werd in 1983 opgericht door Giacomo Rallo en zijn vrouw Gabriella en steunt op een familietraditie die teruggaat tot de Marsala-kelders van 1851. Vandaag bewerkt Donnafugata zo'n 400 hectare verdeeld over vijf heel verschillende domeinen: Marsala, Contessa Entellina, Pantelleria, Vittoria en de Etna. Het gamma loopt van ziltige, frisse Grillo via diepe Nero d'Avola-blends tot de legendarische passito Ben Ryé.
Geschiedenis
De wortels van de familie Rallo liggen in Marsala, waar het bedrijf sinds 1851 wijn maakt – decennialang vooral de versterkte wijn met dezelfde naam. De beslissende breuk kwam van Giacomo Rallo in 1983: samen met zijn vrouw Gabriella Anca Rallo, een pionier van de moderne Siciliaanse wijnbouw, keerde hij de Marsala de rug toe en richtte hij Donnafugata op als producent van hoogwaardige flessenwijn. Vertrekpunt was het domein Contessa Entellina in het heuvelachtige binnenland van de provincie Palermo.
In de jaren tachtig en negentig volgde de opbouw van het bedrijf op Pantelleria, waar Donnafugata de passito-traditie nieuw leven inblies. Later kwamen er twee locaties in het oosten van het eiland bij: een wijnhuis in het gebied van Vittoria en een op de noordflank van de Etna bij Randazzo. Vandaag leiden de kinderen van het oprichterspaar, José en Antonio Rallo, het bedrijf; met de volgende generatie is inmiddels ook de zesde familiegeneratie betrokken.
Ligging & terroir
Weinig Europese wijnhuizen bestrijken zoveel klimaatwerelden als Donnafugata. Contessa Entellina ligt op heuvels tussen 200 en 600 meter, met kalkhoudende klei- en leembodems en flinke dag-nachtverschillen – ideaal voor frisse witte wijnen en langlevende rode. De historische kelders in Marsala dienen nog altijd als rijpingsplaats en hoofdzetel; ze zitten in een typische baglio, een versterkt hoevecomplex.
Op Pantelleria, ongeveer halverwege Sicilië en Tunesië, groeien de Zibibbo-stokken op terrassen van zwarte lava. De struikvorm-snoei, de alberello pantesco, kreeg in 2014 van de Unesco de status van immaterieel cultureel erfgoed – elke stok staat in een kuil die hem tegen de aanhoudende wind beschermt. Op de Etna liggen de percelen daarentegen op vulkanisch zand en as rond 700 meter; hier ontstaan koele, strakke wijnen van Nerello Mascalese en Carricante. In het zuidoosten bij Vittoria zorgen rode zandbodems voor de geurige lichtheid van de Cerasuolo di Vittoria.
Stijl & filosofie
Donnafugata combineert moderne keldertechniek met een duidelijke keuze voor Siciliaanse rassen. De witte wijnen – onder meer van Grillo, Catarratto en Zibibbo – mikken op frisheid, ziltigheid en rasaroma en rijpen meestal op roestvrij staal. Bij de rode staat Nero d'Avola centraal, nu eens als sappige monocépage, dan weer als ruggengraat van grote blends met internationale rassen.
Duurzaamheid hoort sinds eind jaren tachtig bij de bedrijfsfilosofie: geen chemische herbiciden, groenbedekking, water- en CO₂-boekhouding en een certificering binnen het Siciliaanse duurzaamheidsprogramma SOStain. Ook de presentatie valt op: de etiketten met de wapperende vrouwenfiguur en de literaire namen zijn al decennialang een handelsmerk en hebben Donnafugata ver buiten de wijnwereld bekend gemaakt.
Bekende wijngaarden & wijnen
Het gamma is per domein opgebouwd en telt zo'n twee dozijn wijnen. Tot de bekendste horen:
- Ben Ryé – Passito di Pantelleria DOC van Zibibbo, wellicht de beroemdste zoete wijn van Sicilië
- Mille e una Notte – Contessa Entellina DOC, Nero d'Avola met andere rassen, ooit ontwikkeld met oenoloog Giacomo Tachis
- Tancredi – langlevende blend van Nero d'Avola en internationale rassen
- Anthìlia en Sur Sur – witte wijnen van respectievelijk Catarratto en Grillo, de toegankelijke klassiekers van het huis
- Sherazade en Sedara – ongecompliceerde, fruitige rode wijnen op basis van Nero d'Avola
- Chiarandà – op hout gerijpte Chardonnay uit Contessa Entellina
- Lighea – droge Zibibbo van Pantelleria
- Floramundi en Bell'Assai – wijnen uit het gebied van Vittoria, waaronder Cerasuolo di Vittoria DOCG
- Sul Vulcano en Fragore – Etna DOC; de laatste een perceelwijn uit de Contrada Montelaguardia
Onderscheidingen
Donnafugata behoort tot de Italiaanse huizen die regelmatig in de prijzen vallen. Ben Ryé kreeg van Gambero Rosso meermaals de Tre Bicchieri en werd daar ook uitgeroepen tot zoete wijn van het jaar; daarbij komen topnoteringen in gidsen als Bibenda, Veronelli en Slow Wine. Ook Mille e una Notte en Tancredi haalden in verschillende jaargangen de Tre Bicchieri.
Het bedrijf is bovendien lid van het Istituto Grandi Marchi, een vereniging van toonaangevende Italiaanse wijnhuizen, en geldt internationaal als een van de belangrijkste stemmen van het Siciliaanse kwaliteitsoffensief. Donnafugata staat vandaag voor precies wat Giacomo en Gabriella Rallo in 1983 voor ogen hadden: wijnen die hun herkomst niet verbergen, maar vertellen.