Samenvatting
Château Mouton Rothschild is het buitenbeentje onder de First Growths van Bordeaux, en juist dat maakt zijn verhaal zo bijzonder. Het domein in Pauillac werd in 1855 slechts als tweede cru geklasseerd en moest 118 jaar wachten voor het in 1973 officieel opklom tot Premier Grand Cru Classé. Op ongeveer 90 hectare vrijwel pure grind groeit vooral Cabernet Sauvignon, die een van de dichtste en langst houdbare wijnen van de streek oplevert. Maar Mouton is niet alleen om zijn wijn wereldberoemd: sinds 1945 wordt het bovenste vlak van het etiket elk jaar door een andere kunstenaar ontworpen.
Geschiedenis
De wijngaard op de rug van Mouton was al in de 18e eeuw bekend, toen onder de naam Brane-Mouton. In 1853 kocht baron Nathaniel de Rothschild uit de Engelse tak van de familie het landgoed en gaf het zijn naam. De teleurstelling volgde amper twee jaar later: de classificatie van 1855 plaatste Mouton als Deuxième Grand Cru Classé, net onder de vier topdomeinen.
De echte ommekeer kwam in 1922 met baron Philippe de Rothschild, die op zijn twintigste de leiding nam over een toen verwaarloosd bedrijf en het 65 jaar lang vormgaf. Vanaf 1924 liet hij de volledige oogst op het kasteel bottelen in plaats van hem zoals gebruikelijk per vat aan de handel te verkopen: een stap die kwaliteit en herkomst voor het eerst controleerbaar maakte en die de rest van de Médoc al snel overnam. Zijn taaie strijd om herclassificatie eindigde in 1973 met de promotie naar de eerste rang, bezegeld door een decreet van de toenmalige landbouwminister Jacques Chirac. De baron bedacht het devies dat nog altijd op het etiket staat: eerste ben ik, tweede was ik, Mouton verandert niet.
Na zijn dood in 1988 nam zijn dochter, barones Philippine de Rothschild, het huis over en leidde het tot haar eigen overlijden in 2014. Sindsdien staat het bedrijf onder leiding van haar drie kinderen; de technische verantwoordelijkheid in wijngaard en kelder ligt sinds 2020 bij Jean-Emmanuel Danjoy, opvolger van de jarenlange directeur Philippe Dhalluin.
Ligging en terroir
Mouton ligt in het noorden van de gemeente Pauillac, niet ver van de monding van de Gironde en pal naast Lafite Rothschild. De ondergrond is zelfs voor de Médoc uitzonderlijk: de percelen liggen op een van de hoogste grindbanken van de appellatie, met toppen van bijna 30 meter boven zeeniveau, wat in de vlakke Médoc veel is.
De bodem bestaat vrijwel volledig uit grof grind met zand en heel weinig klei, boven mergel en kalksteen. Die samenstelling draineert razendsnel, dwingt de wortels diep de grond in en slaat overdag warmte op die 's nachts weer aan de druiven wordt afgegeven. Precies die warmtehuishouding verklaart waarom de laat rijpende Cabernet Sauvignon hier betrouwbaar rijp wordt, terwijl de Atlantische Oceaan en de watermassa van de Gironde zowel vorst als hittepieken dempen.
Stijl en filosofie
Waar Lafite voor terughoudendheid staat, staat Mouton voor volheid en kracht. De Grand Vin is donker, geconcentreerd en exotisch gekruid: typisch zijn zwarte bes, tabak, ceder, espresso en Aziatische specerijen, gedragen door een breed, fluweelachtig tanninegeraamte. Het zijn geen wijnen om jong te drinken: pas na tien tot vijftien jaar gaan ze echt open, en dan houden ze het decennia vol.
Het kelderwerk is traditioneel en arbeidsintensief. Er wordt met de hand geplukt, de druiven worden op sorteertafels uitgelezen en de gisting gebeurt in houten kuipen. Daarna rijpt de Grand Vin in 100 % nieuwe Franse barriques, gemiddeld zo'n 19 tot 22 maanden, wat alleen werkt omdat de wijnen genoeg substantie hebben om het hout op te nemen. In 2013 werd daarvoor een nieuwe gistingsruimte met glazen zicht op de kuipen ingehuldigd.
Kunst op het etiket
Het beroemdste idee van het huis stamt uit het overwinningsjaar 1945, toen Philippe Julian een etiket tekende met een grote V van Victory. Sindsdien geeft het domein elk jaar een andere kunstenaar de opdracht voor het bovenste etiketvlak. De lijst leest als een register van de moderne kunst: onder anderen Salvador Dalí, Marc Chagall, Joan Miró, Pablo Picasso, Andy Warhol en Jeff Koons. Betaald wordt niet in geld, maar in wijn uit de eigen kelder. De verzameling originelen is te zien in het Museum van de Wijn in de Kunst, dat baron Philippe en barones Pauline in de jaren zestig op het domein inrichtten. Voor verzamelaars betekent dat: een complete verticale is meteen ook een kunstcollectie, een van de redenen waarom sommige jaargangen ver boven hun pure wijnwaarde worden verhandeld.
Bekende wijngaarden en wijnen
Het gamma van het domein is klein en helder ingedeeld:
- Château Mouton Rothschild – de Grand Vin, Premier Grand Cru Classé uit Pauillac
- Le Petit Mouton de Mouton Rothschild – de tweede wijn, geïntroduceerd met de oogst 1993, met meer Merlot en vroeger toegankelijk
- Aile d'Argent – de droge witte wijn van een klein perceel met Sauvignon Blanc, Sémillon, Sauvignon Gris en Muscadelle
De totale productie van alle wijnen ligt in goede jaren rond de 350.000 flessen. Omdat Pauillac geen namen van afzonderlijke wijngaarden kent zoals de Bourgogne of de Moezel, valt het terroir hier samen met het grindplateau van het domein zelf: de percelen worden apart geoogst en vergist en pas bij de assemblage samengevoegd.
Onderscheidingen
Als Premier Grand Cru Classé hoort Mouton bij de kleinste en duurste kring van Bordeaux en krijgt het van de internationale kritiek stelselmatig topbeoordelingen. Legendarisch is vooral de jaargang 1945, die op veilingen regelmatig recordprijzen haalt en tot de grote Bordeaux van de 20e eeuw wordt gerekend. Opmerkelijk is bovendien een eigenaardigheid van de eigendomsgeschiedenis: Mouton is het enige van de geklasseerde topdomeinen dat sinds 1855 onafgebroken aan dezelfde familie toebehoort, en het enige dat ooit binnen de rangschikking is opgeklommen.