Samenvatting
De Winzerverein Hagnau aan de Bodensee is meer dan een wijnbedrijf: het is een stuk Duitse coöperatiegeschiedenis. Opgericht in 1881 was het de eerste wijncoöperatie van Baden en het voorbeeld voor talloze navolgers. Vandaag bewerken ongeveer 52 wijnboerenfamilies zo'n 170 hectare, waarmee de coöperatie de grootste in haar soort aan het meer is. Bepalend zijn müller-thurgau en spätburgunder, elk goed voor ongeveer 40 procent, en met de Spätburgunder Weißherbst maakt het huis een wijn die als geen ander voor de Bodensee-regio staat.
Geschiedenis
Wijnbouw in Hagnau is vanaf de 7e eeuw gedocumenteerd. Eeuwenlang drukten kloosters hun stempel op het dorp: van 1693 tot de secularisatie in 1803 hoorde Hagnau bij de benedictijner abdij Weingarten. Toen de kloosterlijke structuren wegvielen, verslechterde de positie van de wijnboeren sterk: afzonderlijk waren ze overgeleverd aan de handelaren, en in slechte jaren zakte de prijs tot ongeveer 15 pfennig per liter.
De ommekeer kwam door dorpspastoor dr. Heinrich Hansjakob (1837–1916), tegelijk een van de meest gelezen auteurs van Baden in zijn tijd. Hij zag in dat de wijnboeren alleen samen konden overleven en riep op 20 oktober 1881 de coöperatie in het leven, de eerste in haar soort in Baden. Het idee was eenvoudig en doeltreffend: samen vinifiëren, samen vermarkten, samen betere prijzen halen. Het model kreeg navolging en werd in heel Zuidwest-Duitsland gekopieerd.
Ligging en terroir
Hagnau ligt aan de noordelijke oever van de Bodensee, tussen Meersburg en Immenstaad. De wijngaarden lopen in zachte hellingen omhoog vanaf de oever, een landschap dat voor de Duitse wijnbouw ongewoon is.
Doorslaggevend is het meer zelf: als enorme warmtebuffer dempt het temperatuurschommelingen, beschermt het in het voorjaar tegen nachtvorst en verlengt het in de herfst de rijping. Daar komt de weerkaatsing van het zonlicht op het wateroppervlak bij. De bodems gaan terug op de ijstijd: morenemateriaal met grind, zand en leem, goed doorlucht en met een goed waterhoudend vermogen. Op ongeveer 400 meter hoogte liggen de wijngaarden betrekkelijk hoog, wat de wijnen hun koele, heldere zuren geeft.
Stijl en filosofie
Geheel in de geest van de streek zijn de wijnen van de coöperatie fris, helder en toegankelijk. De müller-thurgau, aan de Bodensee van oudsher het belangrijkste witte ras, valt hier geurig en sappig uit, met een ingetogen muskaattoon en gematigde alcohol. De bourgognerassen grauburgunder en weißburgunder leveren wat meer structuur en vulling.
Het echte handelsmerk is echter de Spätburgunder Weißherbst: een lichtgekleurde rosé van spätburgunder-druiven, met een eeuwenoude traditie aan de Bodensee en in Hagnau in aanzienlijke hoeveelheid gemaakt. Daarnaast ontstaan rode wijnen van spätburgunder, van licht en fruitig tot op hout gerijpt, en mousserende wijn. Door de coöperatieve structuur is het assortiment breed en bewust ook in prijs toegankelijk.
Bekende wijngaarden en wijnen
De wijngaarden liggen in de percelen rond Hagnau; de bekendste enkelvoudige wijngaard van het dorp is de Hagnauer Burgstall. Tot het kernassortiment behoren:
- Müller-Thurgau droog, de alledaagse klassieker van de streek
- Spätburgunder Weißherbst, de specialiteit van het meer, meestal halfdroog tot droog
- Grauburgunder en weißburgunder, steviger en met meer body
- Spätburgunder rood, van het lichte type tot een barriqueversie
- kleine hoeveelheden bacchus, kerner, sauvignon blanc, auxerrois en regent
De coöperatie heeft in Hagnau bovendien een vinotheek en is een vast adres voor bezoekers van de Bodensee-regio.
Onderscheidingen
Als grootste coöperatieve producent aan de Bodensee haalt de Winzerverein Hagnau geregeld medailles bij de deelstaat- en bondswijnkeuringen van het Duitse landbouwgenootschap en bij wedstrijden in Baden. De grootste onderscheiding is echter van historische aard: als eerste wijncoöperatie van Baden legde Hagnau de basis voor een model dat de wijnbouw in Zuidwest-Duitsland tot vandaag bepaalt.