Samenvatting
Weingut Umathum in Frauenkirchen behoort tot de bepalende adressen voor Oostenrijkse rode wijn. Aan de oostoever van het Neusiedlermeer in het noorden van Burgenland bewerkt Josef Umathum ongeveer 40 hectare, waarvan zo'n 85 procent is beplant met de inheemse rode rassen Zweigelt, Blaufränkisch en St. Laurent. Umathum hoort bij de generatie die de Oostenrijkse rode wijn vanaf eind jaren tachtig internationaal zichtbaar maakte – nooit via kracht en concentratie, maar via finesse, frisheid en herkomst. Sinds het midden van de jaren 2000 wordt het bedrijf biodynamisch geleid en is het Demeter-gecertificeerd.
Geschiedenis
De familie Umathum komt oorspronkelijk uit Franken en vestigde zich in de tijd van Maria Theresia in de streek rond het Neusiedlermeer. Het huidige bedrijf gaat terug tot 1958, toen Elisabeth en Johann Umathum in Frauenkirchen een gemengd landbouwbedrijf oprichtten. Aanvankelijk overheersten suikerbieten en granen; wijnbouw was slechts één van de activiteiten.
De ommekeer kwam met Josef Umathum (geboren in 1960), die in 1985 de bedrijfsleiding overnam en het bedrijf in 1987 volledig op wijn richtte. Hij interesseerde zich vroeg voor de autochtone rode rassen van de streek, in een tijd waarin veel bedrijven in Burgenland op internationale rassen inzetten. Al in 1990 riep het tijdschrift Falstaff hem uit tot wijnbouwer van het jaar.
In de decennia daarna kwamen er twee ontwikkelingen bij die het bedrijf tot vandaag typeren: de reconstructie van de terraswijngaard Kirschgarten bij Jois in 2001 en de omschakeling naar biodynamische wijnbouw vanaf het midden van de jaren 2000, gevolgd door de Demeter-certificering. Daarnaast startte Josef Umathum in 2002 samen met Wolfgang Peck het project Zantho in Andau – een zelfstandig merk gericht op toegankelijke rasgebonden wijnen.
Ligging en terroir
Frauenkirchen ligt in de Seewinkel, de vlakte ten oosten van het Neusiedlermeer. Het klimaat is uitgesproken Pannonisch: hete, droge zomers, koude winters en veel zon. Het grote, ondiepe meer werkt als temperatuurbuffer en vochtreservoir – zonder dat meer zou wijnbouw hier aanzienlijk lastiger zijn.
Doorslaggevend voor de stijl van het huis zijn de bodems. In plaats van zware, vette leem worden veel van de beste percelen bepaald door schrale grind- en kiezelbodems. De Ried Hallebühl bij Frauenkirchen is met ongeveer 128 meter de hoogste verheffing ten oosten van het meer; de bodem is doorspekt met rode, ijzer- en magnesiumrijke kiezels en levert steevast fijnbesnaarde, elegante wijnen die nooit overladen aandoen. Umathum bewerkt daar ongeveer twaalf hectare. Ook de Ried Vom Stein ligt op magere grindbodems.
Een geval apart zijn de wijngaarden bij Jois aan de noordwestoever, aan de voet van het Leithagebergte. Daar liggen onder meer Hackelsberg, Jungenberg en de Kirschgarten – die laatste de enige bewerkte terraswijngaard van Burgenland, in 2001 hersteld. Kalkrijke bodems en meer helling geven hier een andere handtekening dan in de Seewinkel.
Stijl en filosofie
Het werk van Josef Umathum draait om twee ideeën: herkomst en terughoudendheid. Er wordt uitsluitend met de hand geoogst, het kelderwerk is bewust zacht en de rijping vindt vooral plaats op grote houten foeders van Oostenrijkse eik in plaats van in kleine nieuwe barriques. Het resultaat zijn rode wijnen met matig alcoholgehalte, helder fruit, fijne tannine en een frisheid die ze jarenlang draagt – een tegenmodel voor de internationaal georiënteerde, houtgedreven stijl die in de jaren negentig en 2000 wijdverbreid was.
Biodynamie is hier geen etiket maar een basis: groenbemesting, compost, preparaten en het weglaten van synthetische middelen moeten de bodems levend houden. Een andere rode draad is het werken met oud plantmateriaal: Umathum selecteert stokken uit oude wijngaarden om de genetische diversiteit te bewaren. De zichtbaarste uiting daarvan is het herstel van de Lindenblättriger, een bijna verdwenen Pannonisch wit ras dat sinds ongeveer 2010 weer in het assortiment staat.
Bekende wijngaarden en wijnen
Het assortiment is overzichtelijk en helder opgebouwd – van streek- en rasgebonden wijnen tot de wijngaardwijnen:
- Ried Hallebühl – Zweigelt van de hoogste verheffing ten oosten van het meer; de bekendste wijn van het domein
- Haideboden – rode cuvée van Zweigelt, Blaufränkisch en Cabernet Franc; het huis gebruikte de naam voor het eerst in 1991
- Ried Vom Stein – rode wijn van schrale grindbodems bij Frauenkirchen
- Ried Kirschgarten (Jois) – van de enige terraswijngaard van Burgenland
- Blaufränkisch en St. Laurent als raszuivere vertolkingen van de klassiekers uit Burgenland
- Lindenblättriger – het herstelde historische witte ras
Onderscheidingen
Josef Umathum werd al in 1990 door Falstaff tot wijnbouwer van het jaar gekozen en geldt sindsdien als een referentieadres voor Oostenrijkse rode wijn. Het domein krijgt constant hoge beoordelingen in de toonaangevende wijngidsen en is internationaal breed vertegenwoordigd – vooral in markten die een fijnbesnaarde, terroirgedreven rode stijl zoeken. Zijn invloed reikt verder dan de eigen kelder: de vroege focus op Zweigelt, Blaufränkisch en St. Laurent en de consequente overstap naar biodynamie hebben in Burgenland school gemaakt.