Samenvatting
De Cantine Leonardo da Vinci zijn een wijncoöperatie uit Vinci, het Toscaanse stadje ten westen van Florence waar Leonardo da Vinci in 1452 werd geboren. In 1961 sloten daar zo'n 30 kleine wijnboeren zich aaneen om hun druiven niet langer afzonderlijk te verkopen maar samen te vinifiëren. Vandaag horen er meer dan 200 bedrijven bij, die samen ongeveer 500 hectare wijngaard in de heuvels van de Montalbano bewerken; met de wijngaarden in Montalcino erbij komt het totaal op zo'n 750 hectare. Het assortiment loopt van de klassieke Chianti DOCG via witte en rode wijnen onder de Toscana IGT tot de Brunello di Montalcino DOCG. Daarmee is het huis een van de grotere producenten van Toscane – en tegelijk een voorbeeld van hoe coöperatieve wijnbouw een heel landschap bijeenhoudt.
Geschiedenis
Het verhaal begint in 1961, toen zo'n 30 kleine wijnboeren uit Vinci besloten samen te gaan. De reden was heel praktisch: alleen kon niemand van hen zich een moderne kelderij veroorloven, samen wel. Ze deelden de kosten van gebouwen, tanks en pers en legden daarmee de basis voor een van de bekendste coöperaties van Toscane. Het beginoppervlak lag rond de 70 hectare.
In 1965 werd de eerste gezamenlijke oogst binnengehaald; de wijn werd toen nog per vat in de omgeving verkocht. Een belangrijke stap volgde in 1971 met de eerste eigen bottellijn: vanaf dat moment kon de coöperatie haar wijn op fles en onder eigen naam verkopen – de voorwaarde om überhaupt een merk op te bouwen.
In de decennia daarna groeide het huis flink. In 1988 kwam de Fattoria di Montalbano erbij, een landgoed met ongeveer 80 hectare wijngaard, en in 1990 volgde de stap naar Montalcino met eigen wijngaarden in de Val di Cava – de basis van de huidige Brunello. Sinds 2012 horen de Cantine Leonardo da Vinci bij de Caviro-groep, de grootste wijnproducent van Italië, die eveneens coöperatief is georganiseerd.
Ligging en terroir
Vinci ligt ongeveer 30 kilometer ten westen van Florence op de zuidhelling van de Montalbano, een beboste bergrug tussen de Arno en de vlakte van Pistoia. De wijngaarden van de leden strekken zich uit over de hellingen rond Vinci en het naburige Cerreto Guidi. Wijnbouwkundig hoort het gebied bij de Chianti-subzone Montalbano, een van de historische deelzones van de Chianti DOCG en, ondanks de nabijheid van Florence, betrekkelijk weinig bekend.
Het klimaat is mediterraan van karakter maar wordt door de bergrug getemperd: warme, droge zomers, koele nachten en een goede doorluchting van de hellingen. De bodems bestaan overwegend uit kleiig-zandige verweringsgronden, deels kalkhoudend en steenachtig, die de frisheid en de stevige zuren in de Sangiovese bewaren. De tweede pijler is heel anders: in Montalcino, ten zuiden van Siena, zijn de zomers heter en droger en de bodems armer – omstandigheden waarin de Sangiovese de dichtheid en het tanninegeraamte ontwikkelt die de Brunello kenmerken.
Stijl en filosofie
Als coöperatie staat het huis voor een bijzondere opgave: uit de druiven van heel veel kleine bedrijven één constante stijl vormen. De Cantine Leonardo da Vinci doen dat met nauwe oenologische begeleiding van de leden in de wijngaard en met duidelijke kwaliteitseisen bij de aanvoer van de druiven. De oogst wordt gescheiden naar herkomst en kwaliteit verwerkt, zodat uit dezelfde stroom fruit zowel ongecompliceerde alledaagse wijnen als ambitieuzere selecties kunnen ontstaan.
Stilistisch mikt het huis op toegankelijkheid: de Chianti-wijnen zijn fruitig, middelvol en zacht van tannine in plaats van streng en gesloten. Bij de Riserva-wijnen en de Brunello komt rijping op hout erbij – zowel op groot fust als op barrique – wat structuur en bewaarpotentieel geeft. De witte wijnen, en dan vooral de Vermentino, worden koel en reductief vergist en blijven uitgesproken fris. In totaal ontstaan er jaarlijks zo'n 4,5 miljoen flessen.
Bekende wijngaarden en wijnen
Het assortiment is breed en in meerdere lijnen opgedeeld. Tot de bekendste wijnen horen:
- Da Vinci Chianti DOCG – de klassieker van het huis op basis van Sangiovese, de wijn waarmee de meesten het bedrijf leren kennen
- Chianti Riserva DOCG – langere rijping en tijd op hout, onder meer in de bottelingen Monte Vecchio en Due Mani
- Brunello di Montalcino DOCG – zuivere Sangiovese uit de Val di Cava, meerdere jaren op hout gerijpt
- Vermentino Toscana IGT – de witte wijn van het huis, bijvoorbeeld in de botteling Streda
- I Capolavori – een selectielijn waarvan de wijnen namen uit Leonardo's werk dragen, waaronder "Vergine delle Rocce"
Daarnaast zijn er nog Toscana-IGT-wijnen van Merlot, Cabernet Sauvignon en Syrah, plus witte wijnen van Trebbiano Toscano en Malvasia.
Onderscheidingen
Het is vooral de Brunello di Montalcino die de coöperatie internationale erkenning heeft opgeleverd: hij werd op Mundus Vini 2019 als Best of Show Brunello met goud bekroond en behaalde datzelfde jaar brons bij de International Wine Challenge en bij de Decanter World Wine Awards. Ook oudere jaargangen van de Brunello wonnen goud en zilver bij de International Wine Challenge. Ook de Chianti Riserva verzamelt geregeld medailles, waaronder zilver bij de International Wine & Spirit Awards en bij Mundus Vini. Voor een huis van deze omvang is dat een opmerkelijk constant resultaat – en een bewijs dat coöperatieve wijnbouw en kwaliteit elkaar niet uitsluiten.