Samenvatting
Wijnhuis Knewitz uit Appenheim is een van de opvallendste opkomende namen in de Duitse wijn van de afgelopen vijftien jaar. De broers Tobias en Björn Knewitz bewerken zo'n 25 hectare in het noorden van Rheinhessen, op bodems die tot de kalkrijkste van Duitsland behoren. Hun thema is droge, zilte en minerale Riesling, geflankeerd door bijzonder serieuze bourgognerassen als Chardonnay, Weißburgunder en Spätburgunder. In slechts een handvol jaargangen heeft dit kleine familiebedrijf uit het Welzbachdal zich opgewerkt tot de top van de regio; eind 2021 volgde de opname in de VDP.
Geschiedenis
De familie Knewitz teelt al sinds eind 19e eeuw druiven in Appenheim. Lange tijd was wat nu een geroemd wijnhuis is een gemengd landbouwbedrijf, zoals Rheinhessen er honderden kende. De basis voor het huidige wijnhuis legden de grootmoeder en de vader van de broers in de jaren zeventig, toen de familie haar wijn zelf ging bottelen in plaats van als vatwijn te verkopen.
De beslissende breuk kwam met de derde generatie: Tobias Knewitz nam rond 2009/2010 de bedrijfsleiding over na zijn oenologiestudie in Geisenheim, en zijn broer Björn stapte mee in de wijngaard en de kelder. Samen bouwden ze het bedrijf compromisloos om: radicaal lagere opbrengsten, later oogsten, strengere selectie, rijping op hout. De erkenning liet niet lang op zich wachten: al in 2011 kreeg Tobias Knewitz zijn eerste Gault&Millau-druif als een van de jongste wijnboeren ooit, en in 2015 riep Falstaff het huis uit tot ontdekking van het jaar.
Het voorlopige hoogtepunt van die ontwikkeling was de opname in de Vereniging van Duitse Prädikat-wijnhuizen (VDP) in december 2021 – een ridderslag die in Rheinhessen slechts weinig bedrijven ten deel valt.
Ligging & terroir
Appenheim ligt in het Welzbachdal, in het noorden van Rheinhessen tussen Bingen en Ingelheim – ver van de bekendere as Nierstein–Oppenheim en lange tijd een witte vlek op de Duitse wijnkaart. Precies dat prikkelde de broers: ze willen laten zien dat deze noordelijke hoek van Rheinhessen zijn eigen wereldklassepotentieel heeft.
De sleutel is de geologie. Zo'n 40 miljoen jaar geleden bedekte een subtropische zee grote delen van de streek; wat overbleef zijn dikke banken kalksteen, kalkmergel en versteend koraalrif. Wie hier graaft, vindt schelpafdrukken en fossielen. De bodems lopen van zuivere kalksteen via kalk- en kleimergel tot ijzerhoudende partijen. Kalk houdt water vast, werkt koelend en dwingt de wijnstok diep te wortelen – dat geeft de wijnen hun stevige zuurstructuur, hun ziltigheid en hun rechte, bijna strenge lijn. Niet voor niets afficheert het huis zich met het beeld van een „wijnhuis aan zee“.
Klimatologisch profiteren de wijngaarden van de beschutte ligging in het heuvelland van Rheinhessen, koele nachtwinden uit het Welzbachdal en een voor de regio late rijping – een voordeel in steeds warmere jaargangen.
Stijl & filosofie
Knewitz-wijnen zijn geen charmeurs bij de eerste slok. Ze zetten in op helderheid, spanning en structuur in plaats van weelderig fruit. In de kelder wordt bewust terughoudend gewerkt: lange schilcontacttijden bij de rieslings, spontane gisting, rijping op het volle gistdepot, grote houten vaten en barriques voor de bourgognerassen. Zwaveltoevoeging en filtratie blijven beperkt, zodat de herkomst in het glas blijft.
Björn Knewitz vat de houding erachter simpel samen: hoe zorgvuldiger en behoedzamer je met de natuur omgaat, hoe eerlijker de wijn wordt. Consequent genoeg is het bedrijf omgeschakeld naar biologische wijnbouw en zet het in op groenbemesting, humusopbouw en zachte bodembewerking.
Qua rassen domineert Riesling met ongeveer 55 procent van het areaal. Opvallend is echter het hoge aandeel Chardonnay (rond 20 procent) en Weißburgunder – op kalk voelen deze rassen zich zichtbaar thuis, en de wijnen dragen een bourgondische signatuur zonder gekopieerd aan te voelen. Daarnaast staan Spätburgunder en Silvaner in kleinere hoeveelheden.
Bekende wijngaarden & wijnen
Het assortiment volgt de klassieke VDP-logica: huiswijnen, dorpswijnen, Erste Lage en Grosses Gewächs. Tot de belangrijkste wijngaarden behoren:
- Appenheimer Hundertgulden – het hart van het huis, al in 1148 vermeld toen de wijngaard aan het klooster Disibodenberg werd geschonken; extreem kalkrijk en bron van een van de meest gezochte Grosses Gewächs
- Nieder-Hilbersheimer Steinacker – grote wijngaard op kalksteen, voor veel proevers de meest rechtlijnige riesling van het huis
- Nieder-Hilbersheimer Honigberg – eveneens als grote wijngaard geklasseerd
- Gau-Algesheimer St. Laurenzikapelle en Goldberg – Erste Lage in de buurgemeente
- Appenheimer Eselspfad – nog een perceel dat het assortiment mede bepaalt
De populairste ambassadeur van de stijl is de Appenheim Riesling „Kalkstein“, die de signatuur van het huis voor een relatief bescheiden prijs overbrengt. Wie dieper wil gaan, vindt in de Grosses Gewächs uit Hundertgulden en Steinacker wijnen met aanzienlijk rijpingspotentieel.
Onderscheidingen
De ontwikkeling van het huis is af te lezen aan de wijngidsen: eerste Gault&Millau-druif in 2011, twee druiven vanaf halverwege de jaren tien, drie druiven rond 2020. Eichelmann verhoogde de beoordeling van 3,5 naar 4 sterren en prees dat de broers „de kwaliteitsschroef consequent verder hebben aangedraaid“; de Steinacker Riesling kreeg daar al vroeg 91 punten. Falstaff riep Knewitz in 2015 uit tot ontdekking van het jaar, en in recentere edities van de grote gidsen beweegt het huis zich in de hoogste categorie. De VDP-opname in 2021 bevestigt die weg – en maakt Appenheim definitief tot een adres dat je moet kennen.